જન્મનો ચોક્કસ સમય ખબર નથી? એથી જ્યોતિષ નકામું નથી બની જતું
જન્મ તારીખ અને સ્થળ પરથી કયો ભાગ ભરોસાપાત્ર રહે છે, કયો ડગમગે છે, અને જન્મ સમય સુધારણાને ખાતરી નહીં પણ અનુમાન તરીકે કેમ જોવી.
Direct answer
ચોક્કસ જન્મ સમય વગર પણ જન્મ તારીખ અને સ્થળ પરથી ઘણા ગ્રહોની રાશિ ભરોસાપૂર્વક જાણી શકાય છે, અને ચંદ્ર રાશિ તથા નક્ષત્ર પણ ઘણી વાર નક્કી થઈ શકે છે. જે ડગમગે છે તે છે જન્મ લગ્ન, ભાવ, નવમાંશ-દશમાંશ અને દશાની ચોક્કસ તારીખો, કારણ કે લગ્ન લગભગ દર બે કલાકે બદલાય છે. યાદોને એક સમયગાળામાં ફેરવો અને જન્મ સમય સુધારણાને ખાતરી નહીં, અનુમાન તરીકે જુઓ.
ત્રણ યાદો, ત્રણ સમય
ભાવનગરના કાળિયાબીડમાં રવિવારે બપોરે કુણાલના ઘરે ફોન આવ્યો. અમરેલીથી સગપણની વાત ચાલતી હતી, અને છોકરીના પપ્પાએ વિનયથી પૂછ્યું, ‘કુણાલના જન્માક્ષર મોકલી શકશો?’ કુણાલ ઓગણત્રીસ વર્ષનો છે. કબાટમાંથી મહાનગરપાલિકાનું જન્મ પ્રમાણપત્ર નીકળ્યું, પણ તેમાં ફક્ત તારીખ હતી. મમ્મીએ કહ્યું, ‘સવારે, મંદિરમાં આરતી થતી હતી ત્યારે.’ બા હીંચકે બેઠાં બેઠાં બોલ્યાં, ‘ના રે, સૂરજ માથે હતો.’ પપ્પાને એટલું યાદ હતું કે પોતે ઓફિસે પહોંચ્યા પછી સમાચાર આવ્યા હતા. ત્રણેય સાચા દિલથી બોલતાં હતાં, અને ત્રણેયના સમય જુદા હતા. કુણાલને પહેલો વિચાર આવ્યો: તો પછી મારી કુંડળીનો કોઈ અર્થ જ નથી?
સમય વગર પણ ઘણું જાણી શકાય છે
જવાબ છે: અર્થ છે, પણ મર્યાદા સાથે. જન્મ તારીખ અને સ્થળ ચોક્કસ હોય, તો સૂર્ય, બુધ, શુક્ર, મંગળ, ગુરુ, શનિ, રાહુ અને કેતુ — આ બધા ગ્રહો તે દિવસે મોટેભાગે એક જ રાશિમાં હોય છે, કારણ કે તેઓ એક રાશિમાં અઠવાડિયાંથી લઈને વર્ષો સુધી રહે છે. ફક્ત એ જ દિવસે કોઈ ગ્રહે રાશિ બદલી હોય તો શંકા રહે, અને તે પણ પંચાંગથી તપાસી શકાય. ચંદ્ર જુદો છે: તે લગભગ સવા બે દિવસમાં એક રાશિ પાર કરે છે અને રોજ લગભગ એક નક્ષત્ર જેટલું ચાલે છે. એટલે તમારા સંભવિત સમયગાળા દરમિયાન ચંદ્રની રાશિ કે નક્ષત્ર બદલાયાં કે નહીં, તે તપાસવું પડે. ન બદલાયાં હોય, તો ચંદ્ર રાશિ અને જન્મ નક્ષત્ર પણ હાથમાં છે.
શું સૌથી પહેલાં ડગમગે છે
જન્મ લગ્ન એટલે જન્મ વખતે પૂર્વ ક્ષિતિજ પર ઊગતી રાશિ. તે લગભગ દર બે કલાકે બદલાય છે, રાશિ અને અક્ષાંશ પ્રમાણે દોઢથી અઢી કલાકમાં. તેનો અંશ દર ચાર મિનિટે લગભગ એક અંશ ખસે છે. આથી થોડી મિનિટોની ભૂલ પણ લગ્નના અંશને, નવમાંશ અને દશમાંશ જેવી વિભાગીય કુંડળીઓને, અને જો જન્મ બે રાશિની સરહદ નજીક હોય તો આખી લગ્ન રાશિને બદલી શકે. જન્મ લગ્ન બદલાય એટલે બારેય ભાવ બદલાય, અને કયો ગ્રહ કયા ભાવમાં છે તે પણ. કારકિર્દી, ઘર કે દાંપત્ય જેવા ભાવ-આધારિત વિષયો પર ચોક્કસ વાત કરવી એટલે જ અનિશ્ચિત સમયમાં મુશ્કેલ બને છે.
કયો ભાગ કેટલો ભરોસાપાત્ર
| કુંડળીનો ભાગ | ચોક્કસ સમય વગર | કારણ |
|---|---|---|
| ચંદ્ર સિવાયના ગ્રહોની રાશિ | મોટેભાગે ભરોસાપાત્ર | એક રાશિમાં અઠવાડિયાં કે વર્ષો રહે છે; એ જ દિવસે રાશિ બદલી હોય તો જ શંકા |
| ચંદ્ર રાશિ | શરતી | સવા બે દિવસે રાશિ બદલે; તમારા સમયગાળામાં બદલાઈ કે નહીં તે જોવું પડે |
| જન્મ નક્ષત્ર | શરતી | રોજ લગભગ એક નક્ષત્ર; દિવસ દરમિયાન બદલાવાની શક્યતા ઘણી |
| વિંશોત્તરી દશાની તારીખો | અંદાજિત | શરૂઆતનું બેલેન્સ ચંદ્રના ચોક્કસ અંશ પર આધારિત છે |
| જન્મ લગ્ન અને બાર ભાવ | ભરોસાપાત્ર નથી | લગ્ન લગભગ દર બે કલાકે બદલાય |
| નવમાંશ, દશમાંશ | ભરોસાપાત્ર નથી | લગ્નના અંશની થોડી મિનિટોની ભૂલથી પણ બદલાઈ શકે |
દશા કેટલી ખસે: એક સાદો હિસાબ
વિંશોત્તરી દશાનો પહેલો ગ્રહ જન્મ નક્ષત્ર પરથી નક્કી થાય છે, અને તે દશાનાં કેટલાં વર્ષ બાકી હતાં તે ચંદ્ર નક્ષત્રમાં કેટલો આગળ હતો તેના પરથી. એક નક્ષત્ર 13 અંશ 20 કળાનું છે, અને ચંદ્ર કલાકે લગભગ અડધો અંશ ચાલે છે. માનો કે સમયની અનિશ્ચિતતા છ કલાકની છે: એટલા સમયમાં ચંદ્ર લગભગ 3 અંશ ચાલે, એટલે નક્ષત્રનો આશરે ચોથો ભાગ. જો શરૂઆતની મહાદશા શુક્રની હોય, જે 20 વર્ષની છે, તો બાકી બેલેન્સ લગભગ સાડા ચાર વર્ષ જેટલું આગળ-પાછળ થઈ શકે. એ પછીની દરેક મહાદશા અને અંતર્દશાની તારીખો પણ એટલી જ ખસે. એટલે અનિશ્ચિત સમય સાથે ‘આ વર્ષે જ’ જેવી ભાષા શંકાસ્પદ ગણવી.
સમય ક્યાંથી શોધવો
- જે હોસ્પિટલ કે પ્રસૂતિગૃહમાં જન્મ થયો હોય ત્યાંના જૂના રજિસ્ટર કે કેસ પેપર; ઘણી જગ્યાએ વર્ષો સુધી રેકોર્ડ સચવાય છે.
- મહાનગરપાલિકા કે ગ્રામ પંચાયતનું મૂળ જન્મ રજિસ્ટર; ક્યારેક પ્રમાણપત્રમાં ન હોય તેવી વિગત રજિસ્ટરમાં હોય છે.
- કુટુંબના ગોર મહારાજે બનાવેલા જૂના જન્માક્ષર, કે દાદા-દાદીની ડાયરીમાં લખેલી નોંધ.
- જન્મ વખતે હાજર હોય તેવા સગાં — માસી, ફોઈ, પડોશી — દરેકને અલગથી પૂછો, જેથી એકબીજાની યાદ ભળી ન જાય.
- યાદના સંકેત: કયું જમણ બનતું હતું, રેડિયો પર શું ચાલતું હતું, કઈ પાળી બદલાતી હતી, અજવાળું હતું કે અંધારું.
યાદોને સમયગાળામાં ફેરવો
કુણાલના ઘરની ત્રણ યાદો એકબીજાની વિરોધી નથી; તે એક સમયગાળો બનાવે છે. મંદિરની સવારની આરતી, પપ્પાનું ઓફિસે પહોંચવું અને ‘સૂરજ માથે’ — આ બધું સવારે આઠથી બપોરે બાર વચ્ચે ક્યાંક સમાય છે. ચાર કલાકનો આ સમયગાળો ‘ખબર નથી’ કરતાં ઘણો સારો છે. એમાં લગભગ બે જન્મ લગ્ન આવે છે, અને ચંદ્ર આશરે બે અંશ ચાલે છે. જો આ ગાળામાં ચંદ્રની રાશિ કે નક્ષત્ર ન બદલાયાં હોય, તો ચંદ્ર આધારિત ઘણી વાતો સ્થિર રહે છે. બંને સંભવિત લગ્નવાળી કુંડળી બાજુ બાજુમાં રાખીને જે વાત બંનેમાં સરખી હોય, તેના પર વધુ ભરોસો રાખી શકાય.
જન્મ સમય સુધારણા: અનુમાન, ખાતરી નહીં
જન્મ સમય સુધારણા, જેને અંગ્રેજીમાં રેક્ટિફિકેશન કહે છે, તેમાં જ્યોતિષી સંભવિત સમયગાળાની જુદી જુદી કુંડળીઓ બનાવે છે અને જીવનના તારીખ સાથે જાણીતા બનાવો — ભણતર પૂરું થવું, પહેલી નોકરી, ઘર બદલવું, ભાઈ-બહેનનો જન્મ — દશા અને ગોચર સાથે કઈ કુંડળીમાં સૌથી વધુ મેળ ખાય છે તે જુએ છે. આ ગંભીર અને સમય માગતું કામ છે, અને તેનું પરિણામ ‘સૌથી સંભવિત સમય’ હોય છે, ચોક્કસ સમય નહીં. બે જ્યોતિષી જુદા સમય પર પહોંચી શકે. જે કોઈ પાંચ મિનિટમાં મિનિટ સુધીનો ચોક્કસ સમય ‘શોધી’ આપવાનો દાવો કરે, તેનાથી સાવધ રહેવું. કેટલાંક સોફ્ટવેર સમય ન હોય ત્યારે બપોરના બાર વાગ્યા મૂકી દે છે; એને તમારો જન્મ સમય નહીં, ફક્ત ખાલી જગ્યા ભરવાનો આંકડો ગણજો.
સગપણની વાતમાં શું કહેવું
ઘણાં કુટુંબો અષ્ટકૂટ ગુણ મિલાન જુએ છે, જે બંનેના જન્મ નક્ષત્ર અને ચંદ્ર રાશિ પર આધારિત છે. એટલે જો તમારા સમયગાળામાં ચંદ્રનું નક્ષત્ર ન બદલાયું હોય, તો ગુણ મિલાન સમય વગર પણ ગણી શકાય. માંગલિક વિચાર મોટેભાગે જન્મ લગ્નથી મંગળના ભાવ પરથી થાય છે, અને કેટલીક પરંપરાઓ ચંદ્ર અને શુક્રથી પણ જુએ છે; જન્મ લગ્ન અનિશ્ચિત હોય ત્યારે એ ભાગ પણ અનિશ્ચિત ગણાય. માંગલિક હોવું વિવાહમાં અવરોધ નથી, અને તેમાં ઘણા શાસ્ત્રીય અપવાદ છે. માંગલિક ચેક ટૂલ વાપરો ત્યારે દરેક સંભવિત સમય સાથે અલગ ચકાસો. સામેના કુટુંબને સાચું કહેવું સૌથી સન્માનજનક છે: સમય અનિશ્ચિત છે, આટલું નક્કી છે, અને આટલું નહીં.
અજાણ્યો જન્મ સમય કુંડળીને નકામી નથી બનાવતો; તે ફક્ત એટલું પૂછે છે કે કયા ભાગ પર ભરોસો રાખવો.
કુણાલનો જવાબ
કુણાલે બે દિવસમાં ભાવનગરની એ જૂની હોસ્પિટલમાં તપાસ કરાવી, પણ રેકોર્ડ મળ્યો નહીં. તેણે મફત કુંડળી ટૂલમાં સવારે આઠ, દસ અને બારના સમય નાખીને ત્રણ કુંડળી બનાવી, અને જોયું કે ચંદ્ર રાશિ અને નક્ષત્ર ત્રણેયમાં એક જ હતાં. અમરેલી મોકલેલા સંદેશામાં તેણે એ જ લખ્યું: જન્મ સમય સવારે આઠથી બાર વચ્ચે, ચંદ્ર રાશિ અને નક્ષત્ર આ, જન્મ લગ્ન બે પૈકી એક. Astro Ratan, વોટ્સએપ, વેબ અને એન્ડ્રોઇડ પર ઉપલબ્ધ AI વૈદિક જ્યોતિષી, તમારી જન્મ વિગતો પરથી કુંડળી અંશ સુધી ગણે છે, અને સમય અનિશ્ચિત હોય તો કયો ભાગ સ્થિર રહે છે તે ગુજરાતીમાં સમજાવી શકે છે. વધુ માહિતી મફત કુંડળી માર્ગદર્શિકામાં છે.
Key takeaways
- ચંદ્ર સિવાયના મોટાભાગના ગ્રહો આખો દિવસ એક જ રાશિમાં રહે છે, એટલે તેમની રાશિ તારીખ પરથી જ ભરોસાપાત્ર રીતે મળે છે.
- જન્મ લગ્ન લગભગ દર બે કલાકે બદલાય છે અને તેનો અંશ દર ચાર મિનિટે લગભગ એક અંશ ખસે છે — એટલે ભાવ અને નવમાંશ સૌથી પહેલાં ડગમગે છે.
- થોડા કલાકનો ફરક વિંશોત્તરી દશાની શરૂઆતની તારીખને મહિનાઓથી લઈને વર્ષો સુધી ખસેડી શકે છે.
- ‘આરતી પછી’, ‘સૂરજ માથે’ જેવી યાદોને એક સમયગાળામાં ફેરવો; જન્મ સમય સુધારણા સંભવિત સમય આપે છે, ખાતરી નહીં.
જેના ઘરમાં જન્મ સમય વિશે દરેકની યાદ જુદી છે, તેને આ લેખ સમજાવશે કે કુંડળીમાંથી હજી ઘણું જાણી શકાય.
તમારો જન્મ સમય ફક્ત એક અંદાજિત ગાળા તરીકે જ ખબર હોય, તો એ ગાળો કહીને Astro Ratanને પૂછો કે તમારી કુંડળીનો કયો ભાગ સ્થિર રહે છે.
