ડિગ્રી એક દિશામાં, મન બીજી દિશામાં — શું નવેસરથી શરૂઆત થઈ શકે?
જૂનાં વર્ષો ભૂંસી નાખવાની જરૂર નથી; ડિગ્રીમાંથી મળેલી આવડતને નવા કામ સુધી લઈ જતો પુલ કેવી રીતે બાંધવો, તેની વ્યવહારુ રીત.
Direct answer
હા, ડિગ્રી કરતાં જુદી દિશામાં કરિયર બનાવી શકાય, અને એ માટે જૂનાં વર્ષોને બગડેલાં માનવાની જરૂર નથી. પહેલાં ડિગ્રી અને નોકરીમાંથી મળેલી આવડતોની યાદી બનાવો, પછી નવા ક્ષેત્રમાં તેમાંથી કઈ કામ લાગે છે તે શોધો, અને ત્રણ-ચાર નાના પણ સાચા પ્રોજેક્ટનો પુલ-પોર્ટફોલિયો બનાવો. નોકરી છોડતાં પહેલાં નવું કામ બાજુમાં ચલાવીને તપાસો કે તે રોજેરોજ ગમે છે કે નહીં.
દિવાળીની સાફસફાઈમાં નીકળેલું પ્રમાણપત્ર
જામનગરના ગુલાબનગરમાં ધનતેરસ પહેલાંની સાફસફાઈ ચાલતી હતી. સ્ટીલના કબાટનું લૉકર ખાલી કરતાં મમ્મીના હાથમાં પ્લાસ્ટિકના કવરમાં સાચવેલું એક પ્રમાણપત્ર આવ્યું: બેચલર ઓફ એન્જિનિયરિંગ, મિકેનિકલ. ‘આ તો ફ્રેમ કરાવીને બેઠકરૂમમાં મૂકવું જોઈએ,’ તેમણે હરખથી કહ્યું. છવ્વીસ વર્ષના સાગરે ધીમેથી કહ્યું, ‘રહેવા દે, મમ્મી.’ તે દરેડની એક પિત્તળના પાર્ટ્સ બનાવતી ફેક્ટરીમાં પ્રોડક્શન એન્જિનિયર છે. પણ છેલ્લા આઠ મહિનાથી તેની રાતો બીજે જાય છે: બે નાના નિકાસકારો માટે પિત્તળનાં ફિટિંગ્સના ફોટા પાડવા, લાઇટ ગોઠવવી, વેબસાઇટ માટે ફોટા એડિટ કરવા. એ કામમાં સમય ક્યાં જાય છે એ તેને ખબર જ નથી પડતી. ફેક્ટરીમાં ઘડિયાળ ધીમી ચાલતી લાગે છે. અને એ પ્રમાણપત્ર જાણે એવું વચન લાગે છે જે હવે પાળવાનું મન નથી.
‘ચાર વર્ષ પાણીમાં ગયાં?’ — આ હિસાબ ખોટો છે
સાગરના મનમાં સૌથી ભારે વિચાર ફોટોગ્રાફીનો નથી, પણ ફીનો છે. પપ્પાએ ફી માટે એક એફડી તોડી હતી. ડિગ્રીને કરાર તરીકે જોઈએ તો ફીલ્ડ બદલવી એટલે કરાર તોડવો. પણ ડિગ્રી કરાર નથી; તે ચાર વર્ષની તાલીમ છે. એન્જિનિયરિંગે સાગરને માપ, ચોકસાઈ, ડ્રોઇંગ વાંચવાની ટેવ અને કોઈ સમસ્યાને ટુકડામાં તોડવાની રીત આપી. એ બધું ફોટોગ્રાફીમાં પણ સાથે આવે છે. સાચો સવાલ ‘ડિગ્રી કે મનગમતું કામ?’ નથી. સાચો સવાલ છે: ‘જે શીખ્યો છું તેમાંથી નવા કામમાં શું સાથે લઈ જઈ શકું?’
જૂની આવડતનું નવું નામ
એક કાગળ લો અને બે ખાનાં બનાવો. ડાબી બાજુ ડિગ્રી અને નોકરીમાં ખરેખર શું કર્યું તે લખો, જમણી બાજુ નવા કામમાં તે ક્યાં ઉપયોગી થાય. સાગરનું કોષ્ટક આવું બન્યું:
| ડિગ્રી અને નોકરીમાં શીખ્યું | નવા કામમાં ક્યાં ઉપયોગી |
|---|---|
| ટેક્નિકલ ડ્રોઇંગ અને માપ | પાર્ટનું સાચું માપ અને થ્રેડ દેખાય એવો એંગલ પસંદ કરવો |
| ક્વોલિટી ઇન્સ્પેક્શન | ગ્રાહક જુએ તે પહેલાં ફોટામાં ડાઘ કે ખામી પકડવી |
| શોપ-ફ્લોર પર કારીગરો સાથે કામ | નાના વેપારીઓ સાથે સ્પષ્ટ અને સીધી વાત |
| કોસ્ટિંગ અને પ્રોડક્શન પ્લાનિંગ | એક શૂટનો ખર્ચ, સમય અને ભાવ નક્કી કરવો |
પુલ-પોર્ટફોલિયો: બે દુનિયા જ્યાં મળે ત્યાંથી શરૂઆત
શહેરમાં ઘણા ફોટોગ્રાફર છે, પણ જે પિત્તળનું ફિટિંગ હાથમાં લઈને કહી શકે કે કયો થ્રેડ કયા ધોરણનો છે, એવા બહુ ઓછા. સાગરની ઓળખ ‘ફોટોગ્રાફર’ નહીં, પણ ‘ઔદ્યોગિક પ્રોડક્ટ સમજનાર ફોટોગ્રાફર’ છે. પુલ-પોર્ટફોલિયો એટલે એવા ત્રણ-ચાર પ્રોજેક્ટ જેમાં જૂની સમજ અને નવી આવડત બંને દેખાય. દરેક પ્રોજેક્ટ સાથે ત્રણ લીટી લખો: સમસ્યા શું હતી, તમે શું કર્યું, અને શું બદલાયું. અતિશયોક્તિ નહીં; ‘ગ્રાહકે જૂના ફોટા બદલીને આ મૂક્યા’ જેવું સાચું વાક્ય મોટા દાવા કરતાં વધુ કામ કરે છે. કોમર્સની ડિગ્રીવાળી વ્યક્તિ ડિઝાઇન તરફ જાય તો હિસાબ-કિતાબ સમજતાં ડેશબોર્ડ બનાવી શકે; વિજ્ઞાનની ડિગ્રીવાળી વ્યક્તિ ભણાવવા તરફ જાય તો પ્રયોગ કરીને સમજાવી શકે. દરેક બદલાવમાં આવો એક મેળ હોય છે.
છ અઠવાડિયાંનો પ્રયોગ
- પહેલું અઠવાડિયું: આવડતોનું કોષ્ટક પૂરું કરો અને નવા ક્ષેત્રમાં ત્રણ લોકોની યાદી બનાવો જે એ કામ રોજ કરે છે.
- બીજું અઠવાડિયું: એ ત્રણમાંથી ઓછામાં ઓછા બે સાથે વીસ મિનિટ વાત કરો. પૂછો કે તેમનો સામાન્ય દિવસ કેવો જાય છે અને સૌથી કંટાળાજનક ભાગ કયો છે.
- ત્રીજું અને ચોથું અઠવાડિયું: એક નાનો પણ સાચો પ્રોજેક્ટ કરો, શક્ય હોય તો કોઈ ગ્રાહક કે સંસ્થા માટે.
- પાંચમું અઠવાડિયું: પ્રોજેક્ટની ત્રણ લીટીની વાર્તા લખો અને એક એવી વ્યક્તિને બતાવો જે સ્પષ્ટ અભિપ્રાય આપે.
- છઠ્ઠું અઠવાડિયું: પ્રમાણિકપણે નોંધો કે થાક લાગ્યો કે ઊર્જા મળી. શોખ તરીકે ગમતું કામ રોજની નોકરી બને ત્યારે પણ ગમે છે કે નહીં, એ જ આ પ્રયોગનો હેતુ છે.
ઘરમાં વાત: સપનું નહીં, કામ બતાવો
મા-બાપ માટે ડિગ્રી ફક્ત કાગળ નથી; તે તેમની મહેનત અને ગૌરવનું પ્રતીક છે. એટલે ‘મારે આ લાઇન છોડવી છે’થી વાત શરૂ કરશો તો તેમને પોતાના ત્યાગ પર પ્રશ્નચિહ્ન લાગશે. તેના બદલે પ્રયોગ જાહેર કરો. સાગરે એક રવિવારે જમ્યા પછી લેપટોપ પર પોતાના ફોટા બતાવ્યા અને કહ્યું, ‘પપ્પા, આ ફોટા સારા છે કારણ કે મને પાર્ટ સમજાય છે. ડિગ્રી નકામી નથી ગઈ, એ અહીં કામ આવે છે. હું છ મહિના નોકરી સાથે આ ચલાવીશ અને પછી આંકડા લઈને વાત કરીશ.’ પપ્પાએ તરત હા ન પાડી, પણ ના પણ ન પાડી. પહેલી વાતચીતમાં એટલું પૂરતું છે.
નોકરી ક્યારે છોડવી: શરત પહેલેથી લખો
ઉત્સાહના દિવસે રાજીનામું લખવું સહેલું છે; તેથી શરત શાંત દિવસે લખો. એક સાદો હિસાબ: જો ઘરનો અને તમારો મહિનાનો ખર્ચ ₹25,000 હોય, તો છ મહિનાનો ગાળો એટલે ₹1,50,000 બચત. તેની સાથે એક બીજી શરત ઉમેરો, જેમ કે સતત ત્રણ મહિના નવા કામમાંથી ઓછામાં ઓછી અમુક આવક. બંને શરત પૂરી થાય પછી જ છલાંગ. અનિયમિત આવકને કેવી રીતે સંભાળવી, તે માટે અનિયમિત આવકની ચિંતા વાંચો. વચ્ચેનો રસ્તો પણ હોય છે: એ જ ઉદ્યોગની કોઈ કંપનીમાં માર્કેટિંગ કે કેટલોગ વિભાગ, જ્યાં જૂની સમજ અને નવું કામ એક જ પગારમાં મળે.
જ્યાં ડિગ્રી ખરેખર જરૂરી છે
પ્રમાણિકતા માટે એક વાત કહેવી જરૂરી છે: અમુક કામ માન્ય ડિગ્રી કે લાઇસન્સ વગર થઈ જ ન શકે, જેમ કે ડૉક્ટર, વકીલ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ કે આર્કિટેક્ટ. એવી દિશામાં જવું હોય તો પુલ લાંબો છે, અને ત્યાં પ્રવેશ પરીક્ષા, ફી અને વર્ષોનો હિસાબ ઘરના લોકો સાથે બેસીને કરવો પડે. બાકી ઘણાં ક્ષેત્રોમાં — ડિઝાઇન, લેખન, ડેટા, વેચાણ, તાલીમ — કામના પુરાવા ઘણી વાર ડિગ્રીના નામ કરતાં વધારે બોલે છે.
કુંડળી અહીં શું કહી શકે, અને શું નહીં
ઘણા લોકો આવા વળાંક પર કુંડળી જુએ છે: દસમો ભાવ, જન્મ લગ્ન, અને ચાલતી મહાદશા-અંતર્દશા. વિંશોત્તરી દશા 120 વર્ષનું ચક્ર છે અને તેની શરૂઆત જન્મ સમયે ચંદ્રના નક્ષત્રથી નક્કી થાય છે. અંતર્દશા બદલાય ત્યારે ઘણાને મનમાં બેચેની કે નવી દિશાની ઇચ્છા અનુભવાય છે, અને એ સમયગાળા વિશે શાંતિથી વિચારવું ઉપયોગી બની શકે. પણ કોઈ ગ્રહ એવું નથી કહેતો કે તમારી ડિગ્રી ખોટી હતી કે કઈ ફીલ્ડ ચોક્કસ સફળ થશે. કરિયર અને જ્યોતિષ વિશે વધુ સમજ માટે કરિયર જ્યોતિષ જુઓ.
ડિગ્રીને પાછળ છોડવાની નથી; તેના પર પગ મૂકીને આગળનું પગથિયું ચડવાનું છે.
ફ્રેમમાં આખરે શું મુકાયું
દિવાળી પછી સાગરના ઘરના બેઠકરૂમમાં એક ફ્રેમ લાગી, પણ તેમાં પ્રમાણપત્ર નહોતું. મમ્મીએ તેનો પાડેલો એક ફોટો પસંદ કર્યો: કાળી પાર્શ્વભૂમિ પર ચમકતો પિત્તળનો એક વાલ્વ. પ્રમાણપત્ર ફરી લૉકરમાં ગયું, ઇજ્જતથી, જ્યાં તે હંમેશાં હતું. સાગરનો પ્રયોગ હજી ચાલે છે, અને છ મહિના પછી નિર્ણય તેનો પોતાનો હશે. તમારી ચાલતી દશા વિશે તમારી ચોક્કસ કુંડળી સાથે ગુજરાતીમાં પૂછવું હોય, તો Astro Ratan, વોટ્સએપ, વેબ અને એન્ડ્રોઇડ પર ઉપલબ્ધ AI વૈદિક જ્યોતિષી, તમારી વાત યાદ રાખીને જવાબ આપે છે. રસ્તો પસંદ કરવાનું કામ તમારું છે.
Key takeaways
- ડિગ્રીનાં વર્ષો પાછળ છૂટેલો ખર્ચ નથી; તેમાંથી મળેલી ચોકસાઈ, પદ્ધતિ અને ધીરજ નવા કામમાં સાથે આવે છે.
- જૂના અને નવા ક્ષેત્રનો જ્યાં મેળ બેસે, ત્યાં જ તમારી સૌથી મોટી ઓળખ બને છે — ત્યાંથી પહેલા પ્રોજેક્ટ પસંદ કરો.
- ઘરમાં સપનાની વાત કરતાં પહેલાં કરેલું કામ બતાવો; પ્રયોગ જાહેર કરો, રાજીનામું નહીં.
- નોકરી છોડવાની શરત પહેલેથી આંકડામાં લખો: કેટલા મહિનાનો ખર્ચ બચત તરીકે અને કેટલા નિયમિત ગ્રાહક.
- દશા સમયગાળા વિશે વિચારવામાં મદદ કરી શકે, પણ કઈ ફીલ્ડ તમારી છે તે નક્કી કરવાનું કામ કુંડળીનું નથી.
જે મિત્રને લાગે છે કે ખોટી ડિગ્રીમાં ચાર વર્ષ બગડ્યાં, તેને આ લેખ બતાવશે કે એ વર્ષો જ તેનો પુલ બની શકે છે.
ડિગ્રી અને મન વચ્ચે અટવાયા છો? તમારી ચાલતી દશા વિશે ચોક્કસ કુંડળી સાથે Astro Ratanને ગુજરાતીમાં પૂછો, અને નિર્ણય તમારા હાથમાં રાખો.
