બાળકો બહાર ગયાં, ઘર શાંત થયું — હવે હું કોણ?
વર્ષોની સંભાળ અચાનક અદૃશ્ય લાગે ત્યારે એ દુઃખને માન આપવું, અને પછી પોતાની દિનચર્યા, મિત્રતા, હેતુ અને જીવનસાથી સાથેનો સંબંધ ફરી ગોઠવવો.
Direct answer
બાળકો ઘરથી દૂર જાય ત્યારે ગર્વ અને ખોટ બંને સાથે અનુભવાય, અને એ દુઃખ સાચું છે. તેને દબાવવાને બદલે માન આપો, પછી ધીમે ધીમે ફરી ગોઠવો: જે સમય બાળકો માટે જતો હતો તેનો નવો ઉપયોગ, ઘરની બહાર લોકો સાથેની એક નિયમિત પ્રવૃત્તિ, જૂની મિત્રતા, અને જીવનસાથી સાથે નવી વાતો. બાળકો સાથેનો સંબંધ સંભાળ રાખનારમાંથી સાથીદારનો બને છે.
સાત ને દસનો સમય
ભુજમાં જ્યોત્સ્નાબેનના રસોડામાં દીવાલ ઘડિયાળ સાત ને દસ બતાવે છે. સોળ વર્ષ સુધી આ સમયે ત્રણ ખાનાંવાળું સ્ટીલનું ટિફિન ભરાતું: શાક, રોટલી, અને નીચેના ખાનામાં ગોળપાપડીનો એક ટુકડો. પહેલાં દીકરી હિરલ માટે, પછી દીકરા કાર્તિક માટે. હિરલ ત્રણ વર્ષ પહેલાં પરણીને રાજકોટ ગઈ, અને કાર્તિક ત્રણ મહિના પહેલાં બેંગલુરુમાં નોકરી પર. આજે પણ જ્યોત્સ્નાબેન છ વાગ્યે ઊઠી જાય છે, રસોડામાં આવે છે, અને ટિફિન છાજલી પર જેમનું તેમ પડ્યું છે. ચોપન વર્ષની ઉંમરે પહેલી વાર તેમને સમજાતું નથી કે સવારના આ સમયનું શું કરવું. બહાર ઓટલા પર પ્રવીણભાઈ છાપું વાંચે છે. બંને વચ્ચે આજકાલ એક જ વિષય પર વાત થાય છે: ‘કાર્તિકનો ફોન આવ્યો?’
આ દુઃખ સાચું છે
સગાં કહે છે, ‘દીકરો સારી જગ્યાએ લાગ્યો, હવે તો આરામ કરો.’ વાત સાચી છે, અને એટલે જ મનનો ખાલીપો કહેતાં સંકોચ થાય છે. પણ ગર્વ અને ખોટ એક જ સમયે હોઈ શકે. વર્ષો સુધી તમારો દિવસ બીજા કોઈની જરૂરિયાતો પ્રમાણે ગોઠવાયેલો હતો: ટિફિન, યુનિફોર્મ, પરીક્ષાનું ટાઇમટેબલ, રાતે મોડું થાય તો ચિંતા. એ બધું એક દિવસ અચાનક બંધ થાય, ત્યારે એવું લાગે કે એ વર્ષોની મહેનત કોઈએ જોઈ જ નહીં. એ લાગણીને નામ આપવું એ પહેલું પગલું છે: ‘મને તેમની ખોટ સાલે છે, અને મને મારી જૂની ભૂમિકાની પણ ખોટ સાલે છે.’
જે ‘પછી’ માટે મૂકી રાખ્યું હતું
લગ્ન પહેલાં જ્યોત્સ્નાબેન કચ્છી ભરતકામ કરતાં, અને ગામના ભજન મંડળમાં ગાતાં. પછી ઘર, બાળકો, વડીલોની સંભાળ આવી, અને એ બધું ‘પછી કરીશ’ના ખાનામાં ગયું. ઘણા મા-બાપ પાસે આવું એક ખાનું હોય છે: અધૂરું છોડેલું ભણતર, ગમતું વાદ્ય, જૂની સહેલીઓ, કોઈ નાનો ધંધો કરવાની ઇચ્છા. એક કાગળ પર એ ખાનામાં પડેલી વસ્તુઓ લખો. બધી ફરી શરૂ કરવાની જરૂર નથી; એમાંથી એક એવી પસંદ કરો જે વિચારતાં જ થોડો ઉત્સાહ આવે.
જૂના સમયને નવો ઉપયોગ
ખાલીપો સૌથી વધુ એ જ કલાકોમાં લાગે છે જે પહેલાં બાળકો માટે જતા. એ કલાકોને ખાલી છોડવાને બદલે, દરેકને જાણીજોઈને એક નવો ઉપયોગ આપો. જ્યોત્સ્નાબેને પોતાનું કોષ્ટક આવું બનાવ્યું:
| જૂનો સમય | પહેલાં શું થતું | હવે શું |
|---|---|---|
| સવારે 7:10 | ટિફિન ભરવું | હમીરસર તળાવની પાળે અડધો કલાક ચાલવું |
| બપોરે 1:00 | શાળાએથી આવવાની રાહ | અઠવાડિયે બે દિવસ ભરતકામના જૂથમાં જવું |
| સાંજે 6:30 | ટ્યૂશન અને હોમવર્ક | પ્રવીણભાઈ સાથે બજાર સુધી ચાલતાં જવું |
| રવિવારે બપોરે | બાળકોની ભાવતી રસોઈ | મહિનામાં એક વાર બે સહેલીઓને જમવા બોલાવવી |
બાળકો સાથેનો નવો સંબંધ
દૂર ગયેલાં બાળકો સાથેનો સંબંધ સંભાળ રાખનારમાંથી સાથીદારનો બને છે, અને આ બદલાવ બંને બાજુ શીખવો પડે છે. દિવસમાં પાંચ વાર ‘જમ્યો?’ પૂછવાને બદલે, અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ વાર શાંતિથી લાંબી વાત કરવાનો સમય નક્કી કરો. ફક્ત ખાવા-પીવાનું નહીં, તેમના કામ, મિત્રો અને શહેર વિશે પૂછો, અને તમારા પોતાના દિવસ વિશે પણ કહો. તમારી પાસે કહેવા જેવું કંઈ નવું હશે તો વાતચીત એકતરફી ચિંતા નહીં રહે. હિરલ જેવાં પરણેલાં બાળકો પણ નવા ઘરમાં પોતાની જગ્યા શોધતાં હોય છે; એ વિશે લગ્ન પછી પોતાને ન ગુમાવવાની વાત વાંચવા જેવી છે.
બે જણ, ફરી એકબીજા સામે
પચીસ-ત્રીસ વર્ષ સુધી પતિ-પત્નીની મોટાભાગની વાતો બાળકોના કાર્યક્રમની આસપાસ ફરતી હોય છે. બાળકો જાય ત્યારે જમવાના ટેબલ પર અચાનક મૌન દેખાય છે. એ મૌનને નિષ્ફળતા ન ગણો; એ નવી શરૂઆતની જગ્યા છે. એક નવી પ્રવૃત્તિ સાથે શરૂ કરો, જે બેમાંથી કોઈએ પહેલાં ન કરી હોય. સાથે જ દરેકને પોતાની અલગ જગ્યા અને મિત્રો પણ જોઈએ. અને એક વાર શાંતિથી પૂછો: ‘આવતાં દસ વર્ષમાં તારે શું કરવું છે?’ પ્રવીણભાઈને બે વર્ષમાં નિવૃત્તિ આવે છે; તેમણે પહેલી વાર કહ્યું કે તેમને કચ્છનાં ગામડાંમાં ફરવું છે, જ્યાં તેઓ ભણાવવાના દિવસોમાં ક્યારેય નિરાંતે નહોતા જઈ શક્યા.
જ્યારે ખાલીપો ઊંડો ઊતરે
શરૂઆતનાં થોડાં અઠવાડિયાં ઉદાસી સ્વાભાવિક છે. પણ જો મહિનાઓ સુધી કશામાં રસ ન રહે, રોજ રડવું આવે, ઊંઘ કે ભૂખમાં મોટો ફેરફાર થાય, કે ‘હવે મારી કોઈને જરૂર નથી’ એવો વિચાર વારંવાર આવે, તો તેને ઉંમર કે સ્વભાવ ગણીને ટાળશો નહીં. આ ઉંમરે શરીરમાં થતા ફેરફારો, જેમ કે મેનોપોઝ કે થાઇરોઇડ, પણ મન પર અસર કરી શકે, એટલે ડૉક્ટરને ચોક્કસ બતાવો. મનની વાત કોઈને કહેવી હોય તો Tele-MANAS 14416 (અથવા 1-800-891-4416) પર ગુજરાતીમાં, મફત, ચોવીસે કલાક વાત થઈ શકે છે. પોતાને નુકસાન પહોંચાડવાનો વિચાર આવે કે તાત્કાલિક જોખમ લાગે, તો 112 પર ફોન કરો.
ઘર શાંત થયું છે, ખાલી નથી; હવે તેમાં તમારો પોતાનો અવાજ સંભળાવાનો વારો છે.
કુંડળી: સમયગાળાની સમજ, દેખરેખ નહીં
જીવનના આવા વળાંક પર ઘણા લોકો પોતાની ચાલતી મહાદશા કે ગુરુ-શનિના ગોચર વિશે જાણવા માગે છે. ગુરુ એક રાશિમાં આશરે એક વર્ષ અને શનિ આશરે અઢી વર્ષ રહે છે, એટલે આવા ગોચર જીવનના લાંબા પ્રકરણો વિશે વિચારવામાં મદદ કરી શકે. પણ કુંડળી તમને એ નથી કહેતી કે તમારી ઓળખ શું હોવી જોઈએ; એ તમે નક્કી કરો છો. અને બાળકોની કુંડળી જોઈને તેમના જીવન પર દૂરથી નજર રાખવાનો પ્રયત્ન ન કરો. દરેક વ્યક્તિની કુંડળી તેની પોતાની છે, અને તેની સંમતિથી જ જોવાય. કુટુંબ અને જ્યોતિષ વિશે વધુ સમજ કુટુંબ જ્યોતિષ પાને છે.
ભુજોડીથી બેંગલુરુ સુધી
ત્રણ મહિના પછી જ્યોત્સ્નાબેન અઠવાડિયે બે દિવસ ભુજ પાસેના ભુજોડીમાં એક ભરતકામના જૂથમાં જાય છે, જ્યાં તેઓ નવી છોકરીઓને જૂના ટાંકા શીખવે છે. એક રાતે તેમણે પોતે ભરેલા એક ટુકડાનો ફોટો કાર્તિકને મોકલ્યો. બીજે દિવસે કાર્તિકે ફોન પર પહેલી વાર પૂછ્યું, ‘મમ્મી, તું આ ક્યારથી કરે છે?’ ટિફિન હજી છાજલી પર છે, પણ હવે એમાં ક્યારેક ભુજોડી જવા માટેનો નાસ્તો ભરાય છે. Astro Ratan, વોટ્સએપ, વેબ અને એન્ડ્રોઇડ પર ઉપલબ્ધ AI વૈદિક જ્યોતિષી, તમારી પોતાની કુંડળી પરથી આ નવા પ્રકરણ વિશે ગુજરાતીમાં શાંતિથી વાત કરી શકે છે; પ્રકરણ લખવાનું કામ તમારું છે.
Key takeaways
- બાળકો દૂર જાય ત્યારે ગર્વ અને ખોટ એકસાથે અનુભવાય છે; ‘ખુશ થવું જોઈએ’ કહીને દુઃખને દબાવવું જરૂરી નથી.
- જે સમય વર્ષો સુધી બાળકો માટે જતો હતો, તેને ખાલી ન છોડો; દરેક જૂના સમયને એક નવો, પોતાનો ઉપયોગ આપો.
- ઘરની બહાર, બીજા લોકો સાથેની એક નિયમિત પ્રવૃત્તિ એકલતા સામે સૌથી મજબૂત ટેકો છે.
- જીવનસાથી સાથે બાળકોના સમાચાર સિવાયની વાતો ફરી શરૂ કરો; આગળનાં વર્ષો તમારાં બંનેનાં છે.
- અઠવાડિયાંઓ સુધી ઉદાસી, ઊંઘ કે ભૂખમાં ફેરફાર રહે તો ડૉક્ટર કે Tele-MANAS 14416ની મદદ લો.
જે મમ્મી કે પપ્પાને બાળકો બહાર ગયા પછી ઘર બહુ શાંત લાગે છે, તેમને આ લેખ ખાલી સમયને પોતાનો બનાવવાની હિંમત આપશે.
બાળકો દૂર ગયા પછીના આ નવા પ્રકરણ વિશે તમારી પોતાની કુંડળી સાથે વાત કરવી હોય, તો Astro Ratanને ગુજરાતીમાં પૂછો.
