બધાની લાગણીઓ અને યાદીઓ સંભાળતાં, તમને કોણ સંભાળે?
દવા, જન્મદિવસ, ચાંદલો, રિસામણાં અને ફોલો-અપ, બધું એક જ વ્યક્તિના માથે હોય ત્યારે એ અદૃશ્ય કામને નામ આપવું, વહેંચવું અને આરામને અપરાધભાવ વગર સ્વીકારવો.
Direct answer
ઘરમાં કોની દવા ક્યારે પૂરી થાય છે, કોનો જન્મદિવસ છે, કોણ કોનાથી રિસાયું છે, એ બધું યાદ રાખવું અને સાચવવું પણ કામ છે, ભલે કોઈ તેને કામ ન કહે. પહેલાં આ બધાની યાદી બનાવીને તેને દેખાતું કરો, પછી ‘મદદ’ નહીં પણ આખી જવાબદારીઓ બીજાને સોંપો, તેમની રીત સ્વીકારો, અને આરામને પોતાનો હક ગણો.
તાવમાં પણ ફોન ચાલુ
પાલનપુરમાં બેતાળીસ વર્ષનાં વર્ષાબેનને ચાર દિવસથી સખત તાવ છે. ડૉક્ટરે કહ્યું, ‘આરામ કરો, ફક્ત આરામ.’ પણ પથારીમાં પડ્યાં પડ્યાં તેમના ફોન પર યાદીઓ ચાલુ છે. સવારે પતિ દિલીપને મેસેજ: ‘બાની BPની ગોળીની છેલ્લી પટ્ટી છે, આજે લેતા આવજો.’ બપોરે દીકરા આરવને: ‘કાલે શાળામાં વાલી મીટિંગ છે, પપ્પાને યાદ કરાવજે.’ સાંજે નણંદને: ‘પિન્કીનો જન્મદિવસ પરમ દિવસે છે, ભેટ મેં ઓનલાઇન મંગાવી દીધી છે.’ રાતે દિલીપના મામાની દીકરીની સગાઈના ચાંદલાની રકમ, કામવાળાં બહેનનો પગાર, અને દેરાણી સાથે ગયા મહિને થયેલી ખટાશ પછી ફોન કરવાનું. ત્રીજા દિવસે દિલીપે હસીને કહ્યું, ‘તું તો બીમાર હોય તો પણ ઘર ચલાવે છે.’ વખાણ હતા, પણ વર્ષાબેનને એ વાક્ય સાંભળીને રડવું આવ્યું.
જે કામ દેખાતું નથી
ઘરમાં બે પ્રકારનાં કામ હોય છે. એક દેખાય છે: રસોઈ, કપડાં, બજાર. બીજું દેખાતું નથી: યાદ રાખવું કે કોની દવા ક્યારે પૂરી થશે, આગળથી વિચારવું કે દિવાળી પહેલાં કોને ત્યાં જવું પડશે, અને બધાનાં મન સાચવવાં, જેમ કે સસરા નારાજ છે તો કોણ વાત કરશે, દીકરો ઉદાસ છે તો શું થયું હશે. આ બીજું કામ મગજમાં ચોવીસ કલાક ચાલતી એક ખુલ્લી યાદી જેવું છે. તેનો કોઈ સમય પૂરો થતો નથી, અને જ્યાં સુધી બધું બરાબર ચાલે ત્યાં સુધી કોઈને ખબર પણ પડતી નથી કે કોઈ તેને ચલાવી રહ્યું છે. ઘણાં ઘરમાં આ કામ એક સ્ત્રીના માથે હોય છે, ક્યારેક કોઈ પુરુષ કે મોટા સંતાનના. કોણ છે તે મહત્ત્વનું નથી; મહત્ત્વનું એ છે કે એ કામ છે.
‘તું જ સરસ કરે છે’ નો ભાર
ઘરના લોકો ઘણી વાર ખરાબ ઇરાદાથી નહીં, ટેવથી આ ભાર એક વ્યક્તિ પર છોડે છે. ‘તને જ બધું યાદ રહે છે’, ‘તું જ સરસ વાત કરી શકે છે’, ‘તું કહે તેમ કરીએ’ જેવાં વાક્યો વખાણ લાગે છે, પણ તેની અંદર એક સોંપણી છુપાયેલી છે. અને જે વ્યક્તિ આ બધું સંભાળે છે, તેને પોતાને પણ ક્યારેક એ ભૂમિકામાંથી ઓળખ મળે છે: ‘હું ન હોઉં તો ઘર ન ચાલે.’ એ ગર્વ સાચો છે, પણ એ જ ગર્વ થાક વધારે છે, કારણ કે થોડું છોડવું એ નિષ્ફળતા જેવું લાગે છે. અહીં કોઈને દોષ આપવાનો નથી. ફક્ત એટલું સ્વીકારવાનું છે કે એક માણસનું મગજ આખા ઘરની ડાયરી ન બની શકે.
પહેલું પગલું: એક અઠવાડિયાની યાદી
તાવ ઊતર્યા પછી વર્ષાબેને એક નોટબુક લીધી અને સાત દિવસ સુધી જે કંઈ યાદ રાખ્યું, આગળથી વિચાર્યું કે કોઈનું મન સાચવ્યું, એ બધું લખ્યું. અઠવાડિયાના અંતે બે પાનાં ભરાઈ ગયાં. તમે પણ આવી યાદી બનાવો. થોડાં ઉદાહરણ:
- દવાઓ: કોની કઈ ગોળી ક્યારે પૂરી થાય છે, અને ડૉક્ટરની આગામી તારીખ ક્યારે છે.
- પ્રસંગો: જન્મદિવસ, લગ્નતિથિ, સગાઈ, બેસણું, અને ક્યાં કેટલો ચાંદલો કે ભેટ.
- શાળા અને ભણતર: ફી, વાલી મીટિંગ, પ્રોજેક્ટ, વેકેશનનું આયોજન.
- ઘરનો વહીવટ: ગેસ બુકિંગ, લાઇટબિલ, દૂધ, કામવાળાં બહેનની રજા અને પગાર.
- લાગણીઓ: કોણ કોનાથી નારાજ છે, કોને ફોન કરવાનો બાકી છે, કોણ એકલું પડ્યું છે.
મદદ નહીં, આખી જવાબદારી
યાદી લઈને વર્ષાબેન રવિવારે બપોરે દિલીપ અને આરવ સાથે બેઠાં. તેમણે ફરિયાદ ન કરી, ફક્ત યાદી બતાવી અને કહ્યું: ‘આ બધું હું કરું છું, અને મને એ કરવાનું ગમે પણ છે. પણ હું એકલી બધું યાદ રાખું એ હવે નથી ફાવતું. આમાંથી ત્રણ વસ્તુ તમે બંને આખી લઈ લો.’ ધ્યાન રાખો: ‘મને કહેજે, હું કરી દઈશ’ એ વહેંચણી નથી, કારણ કે યાદ રાખવાનું અને કહેવાનું કામ તો હજી તમારું જ રહે છે. વહેંચણી એટલે શરૂથી અંત સુધીની જવાબદારી. દિલીપે બાની દવાઓનું આખું કામ લીધું: પટ્ટી ગણવી, લાવવી, ડૉક્ટરની તારીખ યાદ રાખવી. ચૌદ વર્ષના આરવે ગેસ બુકિંગ અને દૂધનો હિસાબ લીધો. સગાંના પ્રસંગો માટે ઘરના કેલેન્ડરમાં બધાં નામ લખાયાં, જેથી એ ફક્ત વર્ષાબેનના માથામાં ન રહે.
તેમની રીત, તમારી શાંતિ
સોંપ્યા પછીનો સૌથી અઘરો ભાગ છે પાછું ન લેવું. પહેલા અઠવાડિયે આરવ દૂધનો હિસાબ બે દિવસ ભૂલી ગયો. દિલીપ બાની ગોળી બીજી કંપનીની લઈ આવ્યા, જે ડૉક્ટરે લખેલી જ દવા હતી પણ પટ્ટી જુદી દેખાતી હતી. વર્ષાબેનનું મન કહેતું હતું, ‘આના કરતાં હું જ કરી લઉં.’ પણ દરેક નાની ભૂલ પર કામ પાછું લઈ લેશો, તો બધાને સંદેશ મળશે કે અંતે તો તમે જ કરશો. જ્યાં સુધી કોઈની તબિયત કે સલામતીનો પ્રશ્ન ન હોય, ત્યાં સુધી તેમની રીતે થવા દો. ‘આ રીતે પણ ચાલે’ કહેવું એ પોતે એક આરામ છે.
ઘર ચાલે છે એટલે કોઈક તેને ચલાવે છે; એ કોઈકને પણ ક્યારેક રજા જોઈએ.
આરામ અપરાધ નથી
ઘણી સ્ત્રીઓ માટે આરામ કરવો એટલે ‘બધું પતી જાય પછી’, અને બધું ક્યારેય પતતું નથી. એટલે આરામને કેલેન્ડરમાં એ જ રીતે લખો જેમ ડૉક્ટરની તારીખ લખો છો. અઠવાડિયામાં એક સાંજ, જ્યારે રસોઈ, ફોન અને યાદીઓ કોઈ બીજું સંભાળે, અને તમે ચાલવા જાઓ, બહેનપણીને મળો, કે ફક્ત સૂઈ જાઓ. શરૂઆતમાં મનમાં અપરાધભાવ આવશે, ‘હું આળસુ તો નથી બનતી?’ એ ભાવ આવે તો પણ આરામ પૂરો કરો. આરામ કમાવવાની વસ્તુ નથી; તે એ શરીર અને મનની જરૂરિયાત છે જે વર્ષોથી બધાને સાચવે છે. જો થાક અઠવાડિયાંઓ સુધી ન ઊતરે, ઊંઘ ન આવે, વાતે વાતે રડવું આવે, કે કશામાં રસ ન રહે, તો એ ફક્ત થાક નથી; ડૉક્ટર સાથે વાત કરો, અથવા Tele-MANAS 14416 (1-800-891-4416) પર ગુજરાતીમાં, મફત અને ચોવીસે કલાક કોઈ સાથે વાત કરો. કોઈ તાત્કાલિક જોખમમાં હોય તો 112.
કુંડળી વિશે એક પ્રામાણિક વાત
ક્યારેક આવી સ્ત્રીઓને સાંભળવા મળે છે, ‘તમારો ચંદ્ર નબળો છે એટલે બહુ ચિંતા કરો છો.’ ચંદ્ર લાગણીઓની પ્રકૃતિ વિશે વિચારવાની એક ભાષા આપે છે, પણ ઘરની બધી જવાબદારી એક વ્યક્તિ પર રહે, તેનું કારણ ગ્રહ નથી, ઘરની ગોઠવણ છે, અને ગોઠવણ બદલી શકાય છે. કોઈ એપ કે વ્યક્તિ ડરાવીને મોંઘો ઉપાય કરાવવા કહે, તો ડરામણી જ્યોતિષ સૂચનાઓ વિશે વાંચી લો. ઘરની વહુ પર ઘણી વાર ‘સારા સમાચાર ક્યારે?’ જેવા પ્રશ્નો પણ આવી જ રીતે આવી પડે છે; એ દબાણ વિશે આ લેખ છે. અને તમારી પોતાની કુંડળી સાથે તમારા સ્વભાવ અને આ તબક્કા વિશે શાંતિથી વાત કરવી હોય, તો Astro Ratanના પારિવારિક વિભાગમાં AI જ્યોતિષી ગુજરાતીમાં સાંભળે છે.
વર્ષાબેનનું એક નવું વાક્ય
એક મહિના પછી નણંદનો ફોન આવ્યો, ‘ભાભી, મામાને ત્યાં ચાંદલો કેટલો કરવાનો?’ વર્ષાબેને આદતથી જવાબ આપવા મોં ખોલ્યું, પછી અટકી ગયાં અને હસીને કહ્યું, ‘આ વખતે દિલીપભાઈને પૂછો, પ્રસંગોનું કેલેન્ડર હવે એમની પાસે છે.’ ફોન મૂક્યા પછી તેમને થોડું વિચિત્ર લાગ્યું, અને થોડું હળવું પણ. ઘરની યાદી હજી લાંબી છે. ફરક એટલો છે કે હવે તે ફક્ત એક જ માથામાં નથી.
Key takeaways
- યાદ રાખવું, આગોતરું વિચારવું અને બધાનાં મન સાચવવાં, આ ત્રણેય કામ છે, ભલે તેનો કોઈ પગાર કે આભાર ન હોય.
- એક અઠવાડિયું તમે જે કંઈ યાદ રાખો છો તે લખો; દેખાતું થયેલું કામ જ વહેંચી શકાય.
- ‘કહેજે, કરી દઈશ’ એ મદદ છે; આખી જવાબદારી શરૂથી અંત સુધી સોંપવી એ વહેંચણી છે.
- બીજાને સોંપેલું કામ તેમની રીતે થવા દો; દરેક ભૂલ સુધારવા પાછાં જશો તો ભાર ફરી તમારો થશે.
- આરામ કમાવવાની વસ્તુ નથી; અઠવાડિયાંઓનો થાક, ઊંઘ ન આવવી કે રડવું આવે તો ડૉક્ટર કે Tele-MANAS 14416ની મદદ લો.
જે મમ્મી, ભાભી કે બહેનને આખા ઘરની તારીખો, દવાઓ અને રિસામણાં યાદ રહે છે, તેમને આ લેખ બતાવશે કે એ પણ એક કામ છે, અને તે વહેંચી શકાય.
આખા ઘરનો ભાર ઊંચકતાં તમારું પોતાનું મન ક્યાં છે, તે તમારી કુંડળી સાથે શાંતિથી સમજવું હોય, તો Astro Ratanને ગુજરાતીમાં લખો.
