बारावीचा result लागला, आणि प्रत्येकाचा सल्ला वेगळा—course निवडायचा कसा?

टिळकनगरमधला video call

दुपारी एकला बारावीचा result लागला, आणि संध्याकाळी सातपर्यंत चेंबूरच्या टिळकनगरमधल्या साळवींच्या घरी सहा नातेवाईक एकाच video call वर जमले होते. अथर्व, वय 17, science ला 74 टक्के. पुण्याहून मामा: engineering कर, मग MS साठी बाहेर जा. आत्या: BMS घे, commerce मध्ये scope आहे. बाबा बँकेत clerk आहेत; त्यांचं मत ठाम: CA कर, स्वतःचं office होईल. आई काहीच बोलली नाही, ती फक्त अथर्वकडे बघत होती. अथर्व charger ची वायर बोटाभोवती गुंडाळत बसला होता. त्याच्या खोलीत, कपाटाच्या वरच्या खणात एक sketchbook आहे, ज्यात चेंबूरच्या monorail चे खांब, जुन्या चाळींचे जिने आणि खिडक्यांच्या जाळ्या पेन्सिलने काढलेल्या आहेत. Call संपताना कुणीतरी म्हणालं, उद्या form भरून टाकू. अथर्वला कुणीच विचारलं नाही, तुला काय वाटतं?

सल्ले प्रेमातून येतात, पण प्रत्येकाच्या काळातून

मामा, आत्या आणि बाबा, तिघांपैकी कुणीच वाईट हेतूने बोलत नव्हतं. प्रत्येक सल्ला प्रेमातून येतो, पण तो सल्ला देणाऱ्याच्या स्वतःच्या काळातून, अनुभवातून आणि भीतीतून येतो. ज्यांनी स्वतः नोकरीसाठी खूप वणवण केली, त्यांना स्थिर मार्ग सुरक्षित वाटतो; ज्यांच्या ओळखीत कुणी एखाद्या क्षेत्रात यशस्वी झालं, त्यांना तेच क्षेत्र उत्तम वाटतं. अडचण एवढीच की course निवड हे मतदान नाही. पुढची चार-पाच वर्षं वर्गात, lab मध्ये किंवा studio मध्ये बसणार आहे तो विद्यार्थी. आणि दोन टोकंही धोकादायक आहेत: फक्त जे आवडतं ते कर, हेही अपुरं, आणि फक्त ज्यात पैसा आहे ते कर, हेही.

पाच प्रश्न, एकाच कागदावर

त्या रात्री आईने अथर्वला एक कागद दिला आणि म्हणाली, प्रत्येक पर्यायासाठी हे पाच प्रश्न लिही. उत्तर माहीत नसेल तर तसंच लिही; तेच आपलं पुढचं काम.

• आवड: कुठल्या विषयात वेळ कसा गेला ते कळत नाही? मार्कांपेक्षा हे जास्त खरं सांगतं; अथर्वच्या बाबतीत ते sketchbook होतं.
• क्षमता: त्या course ला लागणारे विषय, म्हणजे maths, drawing, biology किंवा accounts, यात आत्ता तयारी किती आहे, आणि सुधारायची तयारी किती आहे?
• खर्च: पूर्ण course ची fees, प्रवास किंवा hostel, पुस्तकं आणि साहित्य मिळून किती? कर्ज लागेल का, आणि त्याचा घराच्या इतर गरजांवर काय परिणाम होईल?
• पहिली नोकरी: course संपल्यावर पहिलं काम कुठे आणि कुठल्या भूमिकेत मिळतं? हे जाहिरातींवरून नाही, त्या क्षेत्रात दोन-तीन वर्षं काम केलेल्या माणसांकडून ऐका.
• प्रत्यक्ष अनुभव: त्या कामाचा एक सामान्य दिवस कसा असतो, हे स्वतःच्या डोळ्यांनी बघितलंय का?

एक आठवडा फक्त बघण्याचा

पाचवा प्रश्न सगळ्यात जास्त दुर्लक्षित असतो, म्हणून अथर्वने एक आठवडा फक्त बघण्यासाठी ठेवला. आईच्या मैत्रिणीची मुलगी चेंबूरमध्येच एका architect च्या office मध्ये काम करते; तिथे तो एक पूर्ण दिवस बसला. दिवसाचा मोठा भाग computer वर drawings मध्ये गेला, दुपारी पावसात एका site वर जावं लागलं, संध्याकाळी client ने तिसऱ्यांदा बदल सुचवले. काही गोष्टी त्याला आवडल्या, काही नाही. बाबांच्या मित्राच्या CA office मध्ये तो अर्धा दिवस बसला, आणि engineering च्या दुसऱ्या वर्षातल्या एका शेजारच्या दादाशी तासभर बोलला. या आठवड्यानंतर त्याचा प्रश्न बदलला: कुठला course भारी, यापेक्षा मला कुठला दिवस रोज जगायला आवडेल?

तिन्ही पर्याय शेजारी शेजारी

बघण्याच्या आठवड्यानंतर अथर्व आणि आईने हा तक्ता भरला. हा तक्ता सगळ्यांसाठी उत्तर नाही; तो फक्त अथर्वच्या स्वतःच्या माहितीचा आहे. तुमचाही असाच, तुमच्या पर्यायांसाठी, स्वतः भरा.

बाबांशी बोलायचं कसं

तक्ता तयार झाल्यावर अथर्वने बाबांशी वेगळं बोलायचं ठरवलं, video call वर नाही. त्याने सुरुवात केली: बाबा, CA चा तुमचा विचार मला कळतो; मी स्थिर उभा राहावा असं तुम्हाला वाटतं. मी तिन्ही पर्याय एकाच कागदावर मांडलेत, आणि प्रत्येक office मध्ये जाऊन बघून आलोय. पाच मिनिटं बघाल का? बाबांनी तक्ता वाचला, दोन प्रश्न विचारले, आणि खर्चाच्या ओळीवर बराच वेळ थांबले. आजच्या आज होकार आला नाही, पण वाद झाला नाही. पालकांसाठी एक गोष्ट: मुलाची निवड माहितीवर आधारलेली असेल, तर ती टिकण्याची शक्यता तुमच्या अपुऱ्या राहिलेल्या स्वप्नापेक्षा जास्त असते. नातेवाईकांना एवढं सांगितलं तरी पुरे: आम्ही पाच मुद्द्यांवर बघून ठरवतोय, तुमच्या सल्ल्याबद्दल thank you.

पहिली निवड मिळाली नाही तर?

प्रवेश फेऱ्यांमध्ये पहिल्या पसंतीची जागा प्रत्येकाला मिळत नाही. म्हणून आत्ताच दुसरा आणि तिसरा पर्याय, आणि त्यांचे अर्ज कधी भरायचे, हे लिहून ठेवा. प्रवेश फेऱ्या, पात्रता, आरक्षण आणि तारखा दरवर्षी बदलू शकतात; त्या फक्त राज्य CET Cell, संबंधित विद्यापीठ किंवा त्या क्षेत्राच्या परिषदेच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून तपासा, coaching च्या WhatsApp forward वरून नाही. आणि लक्षात ठेवा, पहिल्या वर्षात course चुकीचा वाटला तरी आयुष्य संपत नाही; काही वेळा दुसऱ्या शाखेत जाता येतं, काही वेळा degree नंतर दिशा बदलता येते. त्या वेळी घाबरण्यापेक्षा पुन्हा हेच पाच प्रश्न विचारा.

कुंडली: विद्यार्थ्याची स्वतःची, आणि फक्त आरसा म्हणून

काही घरांत course ठरवताना पत्रिकेकडे बघितलं जातं. बघायचीच असेल, तर ती विद्यार्थ्याची स्वतःची, अचूक जन्मवेळेसह; आई किंवा बाबांच्या पत्रिकेवरून मुलाचं शिक्षण ठरवता येत नाही. जन्मकुंडली स्वभावाचा कल दाखवू शकते, म्हणजे माणूस हाताने घडवण्यात रमतो, की आकड्यांत, की लोकांशी बोलण्यात, आणि सध्याची दशा कुठल्या प्रकारच्या मेहनतीला पोषक मानली जाते. पण अमुक course नशिबात आहे, असं ठरवून टाकणं योग्य नाही; आवड, क्षमता आणि खर्च यांच्याशिवाय कुठलीही निवड अपुरी आहे. पत्रिका अजून काढलेली नसेल तर मोफत कुंडली हे साधन वापरून बघा, आणि करिअरबद्दलचा विचार अधिक खोलात इथे वाचा.

पुढच्या आठवड्यासाठी

पाच प्रश्नांचा कागद, एक बघण्याचा आठवडा, स्वतः भरलेला तक्ता, आणि घरच्यांशी एक शांत बैठक. एवढं केलं की निर्णय कुणाच्या आवाजावर नाही, माहितीवर होतो. विद्यार्थ्याला स्वतःचे प्रश्न स्वतःच्या पत्रिकेसह विचारायचे असतील, तर Astro Ratan हा AI वैदिक ज्योतिषी WhatsApp, astroratan.ai आणि Android वर बोलतो, आणि WhatsApp वर तुम्ही मराठीत लिहिलंत तर मराठीतच उत्तर देतो; घरातल्या प्रत्येकाची, त्या व्यक्तीच्या संमतीने, वेगळी profile ठेवता येते. रोजचं मार्गदर्शन निर्णयाला पर्याय म्हणून नाही तर माहिती म्हणून कसं वापरायचं, ते या लेखात आहे.

FAQ

Related

• काम तुमचं, पण promotion दुसऱ्याचं—आता रागाने नको, डोक्याने पुढचा move कसा खेळायचा?
• Astrology म्हणजे भविष्यवाणी नाही; pattern ओळखून निर्णय घेणं
• AI माझी job घेईल का? भीतीपेक्षा skill plan महत्त्वाचा