Followers आहेत, groups आहेत… तरी weekend ला एकटं का वाटतं?

सीवूड्सच्या PG मधली शनिवार रात्र

शनिवार, रात्रीचे पावणेनऊ. नवी मुंबईत सीवूड्सच्या एका PG मधल्या खोलीत ऋतुजा माने, वय 24, बेडवर मांडी घालून बसलीय. Roommate शुक्रवारीच घरी गेली. ऋतुजा कोल्हापूरची, दीड वर्षांपूर्वी UI designer म्हणून नोकरीसाठी मुंबईत आली; आठवड्यातून दोन दिवस बेलापूरच्या office ला जाते, बाकी दिवस इथूनच काम. Instagram वर तेराशे followers. कॉलेजच्या group मध्ये 142 unread messages, कुणाच्या तरी लग्नाच्या तयारीबद्दल. Office च्या group वर memes. तिने college group मध्ये टाइप केलं, कुणी आज free आहे का, video call करूया? आणि पाठवायच्या आधी delete केलं. मग Swiggy वरून कोल्हापुरी मिसळ मागवली. ती घरच्यासारखी नव्हती. खिडकीबाहेर Palm Beach Road वरचे दिवे, आणि हातात phone, ज्यावर सगळे कुठेतरी हसत होते.

Online असणं आणि जोडलेलं असणं

ऋतुजाकडे माणसांची कमतरता नाही. कमतरता आहे अशा एका माणसाची, ज्याला ती शनिवारी रात्री सांगू शकेल, आज मला खूप एकटं वाटतंय. ओळखींची संख्या आणि जवळीक या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. शेकडो followers असूनही मनातलं बोलायला कुणी नसणं शक्य आहे, आणि ते बहुतेकांना कधी ना कधी अनुभवायला येतं, विशेषतः नव्या शहरात आलेल्यांना, एकट्याने राहणाऱ्यांना किंवा घरून काम करणाऱ्यांना. हे मान्य करणं म्हणजे कमकुवतपणा नाही. आणि एकटेपणाला खोल, कवितेसारखं काहीतरी मानून त्याचं कौतुक करायचीही गरज नाही. भूक लागली की जेवण हवं, तसंच एकटेपणा हा माणसांची गरज असल्याचा संकेत आहे.

नेमकं काय कमी पडतंय

एकटेपणा एकाच प्रकारचा नसतो. आपल्याला कुठली जवळीक कमी पडतेय, हे ओळखलं की उपायही स्पष्ट होतो:

• एक जवळचा माणूस: ज्याच्याशी भीती, लाज किंवा गोंधळ न लपवता बोलता येईल. हा अभाव सगळ्यात खोल दुखतो.
• एक गट: जिथे आपण त्यांच्यातले आहोत असं वाटतं, जसं कॉलेजचा वर्ग, गावचं मंडळ, खेळाची टीम.
• रोजच्या छोट्या ओळखी: चहावाला, PG च्या काकू, lift मधले शेजारी. या छोट्या वाटतात, पण दिवसाला आकार देतात.

छोटी, पुन्हा पुन्हा करता येतील अशी पावलं

एकटेपणावर एका मोठ्या पार्टीने उपाय होत नाही. उपाय होतो, तेच छोटं पाऊल आठवड्यामागून आठवडा पुन्हा टाकल्याने. जवळच्या माणसासाठी: जुन्या मैत्रिणींपैकी एकीची निवड करा, आणि आठवड्यातला एक ठरलेला दिवस तिच्याशी अर्ध्या तासाचा call. Group मधल्या messages पेक्षा हा एक call जास्त भरून काढतो. गटासाठी: दर आठवड्याला त्याच ठिकाणी, त्याच वेळी होणारा एखादा उपक्रम, जसं रविवारचा सकाळचा walking group, एखादा नृत्याचा वर्ग, वाचनालयातलं पुस्तकांचं मंडळ किंवा स्वयंसेवी काम. तेच चेहरे पुन्हा पुन्हा दिसले की ओळख आपोआप होते. रोजच्या ओळखींसाठी: office च्या दिवशी एका सहकाऱ्यासोबत दुपारचं जेवण, आणि चहावाल्याशी दोन वाक्यं. हे सगळं कृत्रिम वाटू शकतं, पण बहुतेक मैत्र्या अशाच, ठरवून भेटी घडवल्याने सुरू होतात.

पहिला message पाठवायची भीती

ऋतुजाने तो message delete केला, कारण तिला वाटलं, कुणीच उत्तर दिलं नाही तर? किंवा सगळे म्हणतील, ही एवढी एकटी पडलीय? पहिलं आमंत्रण पाठवणं अवघड असतं, कारण त्यात नकाराचा धोका असतो. म्हणून आमंत्रण हलकं आणि ठरलेलं ठेवा. मोठ्या group मध्ये सगळ्यांना विचारण्याऐवजी एकाच व्यक्तीला थेट: प्रणाली, रविवारी संध्याकाळी सातला अर्धा तास video call? खूप दिवस नीट बोललो नाही. किंवा office मधल्या एका सहकाऱ्याला: बुधवारी office ला येतेयस? लंच एकत्र करूया? उत्तर आलं नाही तर तो तुमच्याबद्दलचा निकाल नाही; लोक आपापल्या गडबडीत असतात. पुढच्या आठवड्यात दुसऱ्या कुणाला विचारा.

Stories बघत बसलेली संध्याकाळ

शनिवारी रात्री stories मध्ये सगळे कुठे ना कुठे हसताना दिसतात, आणि आपण खोलीत. पण stories मध्ये लोक आपल्या दिवसातले सगळ्यात चांगले तीस सेकंद टाकतात; त्यांची एकटी संध्याकाळ तिथे दिसत नाही. तरीही ती तुलना मनावर परिणाम करते. म्हणून weekend च्या संध्याकाळसाठी आधीच काहीतरी ठरवून ठेवा, म्हणजे ती रिकामी राहत नाही. आणि त्या वेळेत phone दुसऱ्या खोलीत ठेवून एक तास स्वतःसाठी: स्वयंपाक, चालणं, एखादं पुस्तक. Groups सोडायची गरज नाही; mute करणं पुरेसं आहे.

ऋतुजाचा एक आठवडा

त्या रात्रीनंतर ऋतुजाने एका कागदावर पुढच्या आठवड्याची छोटी योजना लिहिली. त्यात काहीही मोठं नव्हतं:

• सोमवार: आईशी रोजच्या पाच मिनिटांच्या ख्यालीखुशालीऐवजी एकदा निवांत, मनातलं बोलणं.
• बुधवार: बेलापूरच्या office मध्ये स्नेहलसोबत दुपारचं जेवण.
• शनिवार सकाळ: Palm Beach Road वरच्या सकाळच्या walking group ला पहिल्यांदा जाणं.
• शनिवार संध्याकाळ: प्रणालीसोबत ठरलेला अर्ध्या तासाचा video call.
• रविवार: PG मधल्या दुसऱ्या मजल्यावरच्या मुलीला पोहे करायला बोलावणं.

एकटेपणा जड होतो तेव्हा

कधी कधी एकटेपणा फक्त weekend पुरता राहत नाही. आठवडेन् आठवडे कशातच मन लागत नसेल, भूक आणि झोप बिघडली असेल, कुणालाच आपली गरज नाही असं वाटत असेल, किंवा स्वतःला इजा करायचे विचार येत असतील, तर हे एकट्याने सांभाळायचं नाही. Tele-MANAS च्या 14416 या नंबरवर (किंवा 1-800-891-4416) मराठीत, दिवसरात्र, विनामूल्य बोलता येतं. एखाद्या counsellor किंवा डॉक्टरकडे जाणं हीसुद्धा ताकदीची खूण आहे. आणि जिवाला तात्काळ धोका असेल तर लगेच 112 वर call करा, किंवा जवळच्या माणसाला आत्ता सांगा.

रोजचं मार्गदर्शन आणि मनाची नोंद

ज्योतिष एकटेपणावर उपचार नाही, आणि कुठलीही पत्रिका तुम्हाला मित्र मिळवून देत नाही. पण काही जणांना रोजच्या मार्गदर्शनाचा उपयोग स्वतःशी थांबून बोलण्यासाठी होतो: आज माझं मन कसं आहे, आणि आज कुणाला एक message पाठवू शकते? जन्मकुंडलीत चंद्र मनाशी जोडला जातो, आणि तो साधारण सव्वादोन दिवसांनी रास बदलतो; काही जण त्या बदलांसोबत स्वतःच्या मनःस्थितीची नोंद ठेवतात. हे निरीक्षण आहे, निदान नाही. रोजचं मार्गदर्शन याच हेतूने आहे. Astro Ratan हा AI वैदिक ज्योतिषी तुमच्या अचूक पत्रिकेवरून WhatsApp, astroratan.ai आणि Android वर रोजचं मार्गदर्शन देतो, मराठीत लिहिलं तर मराठीतच बोलतो, आणि तुमच्या आधीच्या गोष्टी लक्षात ठेवतो; पण तो माणसांची जागा घेत नाही. एकटेपणासोबत सततचा थकवाही जाणवत असेल, तर हा लेख वाचा.

तीन आठवड्यांनंतरचा शनिवार

तीन आठवड्यांनंतरही ऋतुजा शनिवारी रात्री कधी कधी PG मध्येच असते. पण आता सकाळच्या walking group मधल्या दोन काकू तिला नावाने हाक मारतात, स्नेहलसोबत बुधवारचं जेवण ठरलेलं झालंय, आणि प्रणालीचा अर्ध्या तासाचा call परवा दीड तास चालला. College group मध्ये अजूनही शेकडो unread messages आहेत. त्याने आता तितका फरक पडत नाही.

FAQ

Related

• सतत busy, तरी आतून रिकामं—हा burnout आहे की फक्त थकवा?
• AI माझी job घेईल का? भीतीपेक्षा skill plan महत्त्वाचा
• Breakup नंतर शहर तेच, मग सगळं वेगळं का वाटतं?