बारावीचा निकाल लागला, आणि प्रत्येकाचा सल्ला वेगळा — योग्य अभ्यासशाखा निवडायची कशी?

कुडाळच्या घरातील दुपार आणि सहा वेगवेगळे सल्ले

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळच्या बाजारपेठेजवळच्या घरात जूनच्या एका दुपारी अठरा वर्षांच्या आरती सामंतची बारावीच्या गुणपत्रिकेची छापील प्रत जेवणाच्या टेबलावर ठेवलेली होती. विज्ञान शाखेतून तिला ऐंशी टक्के गुण मिळाले होते. दुपारी निकाल जाहीर झाल्यापासून तिचे वडील प्रभाकर सामंत यांचा फोन एक क्षणही शांत नव्हता. मुंबईच्या मामांचा ठाम आग्रह होता की तिने संगणक अभियांत्रिकीशिवाय दुसरा कशाचाही विचार करू नये; शेजारच्या काकू म्हणत होत्या की सध्या औषधनिर्माणशास्त्राला खूप वाव आहे; तर आरतीच्या जिवलग मैत्रिणीने विज्ञान शाखा सोडून वाणिज्य व सांख्यिकी पदवीला प्रवेश घेण्याचे ठरवले होते. आरतीला स्वतःला गणित आणि स्थापत्य आरेखनाची आवड होती, पण संध्याकाळपर्यंत इतक्या वेगवेगळ्या मतांचा भडिमार झाला की तिला प्रवेश अर्जाच्या सराव पत्रावर पहिला पसंतीक्रम कोणता लिहावा हेच कळेनासे झाले.

प्रवेशाची घाई आणि चार वर्षांचा प्रश्न

बारावीचा निकाल लागल्यापासून महाविद्यालयीन प्रवेशाची पहिली यादी लागेपर्यंतचे पंधरा-वीस दिवस प्रत्येक घरात प्रचंड गोंधळाचे असतात. दोन वर्षे परीक्षेच्या अभ्यासात गेलेली असतात, आणि निकाल लागताच अचानक पुढच्या चाळीस वर्षांच्या करिअरचा निर्णय आठ दिवसांत घ्यायची वेळ येते. या घाईत अनेकदा दोन चुका होतात: एकतर विद्यार्थी आपल्या मित्रांच्या गटासोबत जाण्यासाठी स्वतःला न झेपणारा अभ्यासक्रम निवडतो, किंवा पालक स्वतःचे अपुरे राहिलेले स्वप्न मुलाच्या प्रवेश अर्जावर उतरवतात. सहा महिन्यांनंतर जेव्हा महाविद्यालयातील प्रत्यक्ष वर्ग आणि परीक्षा सुरू होतात, तेव्हा लक्षात येते की आपण निवडलेल्या विषयाशी आपले मनच जुळत नाहीये. ही वेळ येऊ नये म्हणून प्रवेशाचा अर्ज भरण्यापूर्वी तीन दिवस शांत बसून पाच स्पष्ट कसोट्यांवर प्रत्येक पर्याय तपासून पाहणे आवश्यक ठरते.

अभ्यासशाखा निवडण्याच्या पाच व्यावहारिक कसोट्या

गुण कमी किंवा जास्त असले तरी पर्याय संपत नाहीत

आपल्याकडे अजूनही नव्वद टक्क्यांपेक्षा जास्त गुण मिळाले तरच अमुक शाखा आणि कमी गुण मिळाले तर तमुक शाखा, अशी जुनी साचेबद्ध विभागणी केली जाते. आजच्या काळात प्रत्येक शाखेच्या आत अनेक उपशाखा आणि आंतरविद्याशाखीय पर्याय उपलब्ध झाले आहेत. विज्ञानाची आवड असणाऱ्या मुलाला केवळ पारंपरिक अभियांत्रिकी किंवा वैद्यकीय क्षेत्रापुरते मर्यादित राहण्याची गरज नसते; जैवतंत्रज्ञान, कृषी विज्ञान, पर्यावरण अभ्यास, सांख्यिकी विश्लेषण, स्थापत्य आणि औद्योगिक रचना असे अनेक मार्ग खुले असतात. तसेच वाणिज्य आणि कला शाखेतही अर्थशास्त्र, विधी, व्यवस्थापन, मनोविज्ञान, परदेशी भाषा आणि डिजिटल माध्यम यांसारखी क्षेत्रे उत्तम संधी देतात. पुढे नोकरीत आणि पदावर गेल्यावरही सातत्याने कौशल्ये कशी वाढवावी लागतात, हे समजून घेण्यासाठी पदोन्नतीतील विलंब आणि पुढची पावले हा लेख मोठ्या भावंडांना आणि पालकांना उपयुक्त ठरेल.

प्रवेश अर्ज भरण्यापूर्वीचे सात दिवसांचे गृहपाठ काम

• तीन पर्यायांची निवड: पंधरा ठिकाणी भरकटण्याऐवजी तुमच्या गुणांना आणि आवडीला साजेसे फक्त तीन अभ्यासक्रम कागदावर लिहा.
• अभ्यासक्रमाची पाहणी: विद्यापीठाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून त्या तिन्ही अभ्यासक्रमांची विषयसूची डाउनलोड करा आणि मुलासोबत बसून वाचा.
• महाविद्यालयाची पडताळणी: महाविद्यालयाची अधिकृत मान्यता, तिथली प्रयोगशाळा, ग्रंथालय, प्राध्यापक वर्ग आणि मागील तीन वर्षांत विद्यार्थ्यांना मिळालेल्या कामाच्या संधींची खात्री करा.
• खर्चाचा आणि शिष्यवृत्तीचा तक्ता: शासकीय सवलती, शैक्षणिक शिष्यवृत्ती आणि एकूण खर्चाचा स्पष्ट हिशोब मांडा, जेणेकरून शिक्षण अर्धवट सोडण्याची वेळ येणार नाही.

पालक आणि मुलांमधील शांत संवाद कसा असावा?

बारावीच्या टप्प्यावर पालकांची भीती स्वाभाविक असते: आपले मूल चुकीच्या निर्णयामुळे मागे पडू नये, एवढीच त्यांची भावना असते. पण जेव्हा ही भीती आदेशाचे रूप घेते, तेव्हा मूल एकतर बंड करते किंवा मनाविरुद्ध प्रवेश घेऊन उदास होते. प्रभाकर सामंत यांनी त्या संध्याकाळी आरतीला जवळ बसवले आणि म्हटले, “मामा किंवा काकू काय म्हणतात ते आपण ऐकून घेऊ; पण पुढची चार वर्षे रोज सकाळी महाविद्यालयात तुला जायचे आहे. तुला कोणते तीन पर्याय मनापासून वाटतात ते सांग, आपण उद्या प्रत्यक्ष त्या महाविद्यालयांत जाऊन माहिती घेऊ.” पालकांच्या या एका आश्वासक वाक्याने मुलाच्या डोक्यावरचे निम्मे ओझे उतरते.

जन्मकुंडलीचा संदर्भ: नशिबाचा हुकूम नव्हे, तर स्वभावाची ओळख

अनेक कुटुंबांमध्ये बारावीनंतर शाखा निवडताना मुलाची जन्मकुंडली पाहिली जाते. पारंपरिक वैदिक ज्योतिषात पंचम स्थान हे बुद्धी, आकलनशक्ती आणि शिक्षणाचे, तृतीय स्थान हे संवाद व हाताच्या कौशल्यांचे, तर दशम स्थान हे भावी कर्मक्षेत्राचे मानले जाते. बुध हा गणित, तर्क आणि वाणिज्याशी, गुरू हा सखोल ज्ञान व अध्यापनाशी, तर मंगळ व शनी हे अभियांत्रिकी आणि तांत्रिक परिश्रमांशी जोडलेले मानले जातात. तसेच विंशोत्तरी दशा आणि गोचर हे पुढील चार वर्षांत विद्यार्थ्याची मानसिक एकाग्रता कशी राहील याचा अंदाज घ्यायला मदत करतात. परंतु इथे दोन गोष्टी कटाक्षाने पाळाव्यात: पहिली म्हणजे या विचारासाठी पालकांची नव्हे, तर विद्यार्थ्याची स्वतःची स्वतंत्र जन्मकुंडली पाहावी; आणि दुसरी म्हणजे ‘कुंडलीत अमुक ग्रह आहे म्हणून मुलाची आवड नसतानाही त्याला जबरदस्तीने त्या शाखेत घातले’ असे कधीही करू नये. दैनंदिन नियोजनात ज्योतिषाचा समंजस वापर कसा करावा, हे दैनंदिन स्पष्टतेसाठी ज्योतिष या लेखात सविस्तर वाचता येईल. हैदराबादच्या Astrocorp Techlab ने विकसित केलेला Astro Ratan हा AI वैदिक ज्योतिषी लाहिरी अयनांश आणि स्विस इफेमेरिसच्या आधारे अचूक जन्मकुंडलीवरून शिक्षण आणि करिअरच्या नैसर्गिक कलाचा शांतपणे विचार करायला पालकांना आणि विद्यार्थ्यांना मदत करतो.

आरतीची तीन दिवसांची शोधमोहीम आणि पक्का निर्णय

पुढच्या तीन दिवसांत आरती आणि तिच्या वडिलांनी कोणतीही घाई केली नाही. त्यांनी संगणक अभियांत्रिकी, स्थापत्यशास्त्र आणि सांख्यिकी या तिन्ही अभ्यासक्रमांची विषयसूची वाचून काढली. आरतीने सावंतवाडी आणि कोल्हापूर येथील महाविद्यालयांत शिकणाऱ्या दोन वरिष्ठ विद्यार्थिनींशी फोनवर संवाद साधला आणि एका स्थानिक वास्तुविशारदाच्या कार्यालयात जाऊन प्रत्यक्ष कामाचे स्वरूप पाहिले. तिला लक्षात आले की तिला केवळ संगणकासमोर कोड लिहिण्यापेक्षा गणित, रचना आणि प्रत्यक्ष आरेखन यांचा मेळ असलेले स्थापत्य व अभियांत्रिकी क्षेत्र अधिक भावते आणि तिचे गुण व कौटुंबिक बजेटही त्या शासकीय अनुदानित महाविद्यालयाशी तंतोतंत जुळते. चौथ्या दिवशी तिने प्रवेश अर्जावर पहिला पसंतीक्रम भरला, तेव्हा तो कोणाच्या तरी दबावाखाली नव्हे, तर स्वतःच्या पूर्ण जाणिवेने भरलेला होता.

FAQ

Related

• मेहनत माझी, पदोन्नती दुसऱ्याची: आता योग्य पाऊल कोणते?
• ज्योतिष म्हणजे केवळ भविष्यकथन नव्हे; दैनंदिन प्राधान्ये आणि वेळेचे शांत भान
• कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे नोकरी धोक्यात येईल का? भीतीऐवजी तयारीची दिशा