चाडपर्वमा घर भरिएको छ, मन किन एक्लो?
भीडभाड र हाँसोका बीच आफूलाई कसैले नदेखेको अनुभूतिलाई कृतघ्नता नमानी स्वीकार्ने, र एउटा साँचो भेट बनाउने तरिका।
Direct answer
भीडभाड भएको घरमा पनि एक्लो लाग्नु सामान्य हो, किनभने एक्लोपन मान्छेको सङ्ख्याले होइन, कसैले आफूलाई साँच्चै देखेको वा नदेखेकोले आउँछ। चाडमा सबै काम, रीति र फोटोमा व्यस्त हुन्छन्, र मनको कुरा सोध्ने ठाउँ हराउँछ। यसलाई कृतघ्नता नमान्नुहोस्। पूरै चाड बदल्न खोज्नुको सट्टा एउटा मान्छे र एउटा शान्त क्षण रोज्नुहोस्—बिहान सबेरै वा काम सकिएपछि—र अभिनय नगरी दश मिनेट साँचो कुरा गर्नुहोस्।
लक्ष्मीपूजाको रात, कराहीको छेउमा
मिरिकमा लक्ष्मीपूजाको रात। संयुक्त घरका हरेक झ्यालमा दियो बलेका छन्, आँगनमा बच्चाहरू रङ्गोली भर्दै छन्, माथिल्लो तलामा पुरुषहरू तास खेल्दै ठूलो स्वरमा हाँसिरहेका छन्, र ढोकामा भैलोको दोस्रो टोली आइपुगेको छ। पवित्रा सुनुवार (४१) दिउँसो तीन बजेदेखि भान्सामा कराहीछेउ उभिएर सेलरोटी पकाउँदै छिन्। कोही आउँछ, एउटा रोटी टिप्छ, “वाह, भाउजूको हातको!” भन्छ, र जान्छ। फोटो खिच्दा उनलाई पनि बोलाइन्छ; उनी मुस्कुराउँछिन्। यो आमा बितेपछिको दोस्रो तिहार हो, र उनका एक मात्र दाजु कतारमा छन्। यति धेरै मान्छेको बीचमा पनि, त्यो रात कसैले उनलाई सोधेन—“तिमीलाई कस्तो छ?”
भीड र साथ एउटै कुरा होइन
एक्लोपनलाई प्रायः एक्लै हुनु ठानिन्छ, तर यो अर्कै कुरा हो: आफूलाई कसैले नदेखेको, नचिनेको अनुभूति। पवित्रा कहिल्यै एक्लै थिइनन्; तर उनी भूमिकामा देखिइन्—बुहारी, भाउजू, आमा, सेलरोटी पकाउने। भित्रको पवित्रा, जसलाई आमाको हातको सेलरोटी सम्झेर आँखा रसाइरहेको थियो, कसैले देखेन। चाडले यो खाडल झन् ठूलो बनाउँछ, किनभने सबै खुसी देखिनुपर्ने अपेक्षा हुन्छ, र उदास अनुहारलाई ‘के भयो, चाडको दिनमा?’ भनेर सोधिन्छ। त्यसपछि मान्छे झन् राम्रो अभिनय गर्न थाल्छ।
भीडले जोगाउने कुरा, र त्यसको मूल्य
चाडको भीड आफैंमा खराब होइन। यसले परम्परा जोगाउँछ, बच्चाहरूलाई ठूलो परिवारको न्यानोपन दिन्छ, टाढाका नातालाई वर्षमा एकपटक एउटै आँगनमा ल्याउँछ। पवित्रा आफैं पनि यो भीड चाहन्छिन्; उनलाई खाली घरमा तिहार मनाउनु झन् गाह्रो लाग्थ्यो होला। तर भीडको पनि मूल्य छ। सबै ठूलो कुरामा व्यस्त हुँदा साना, निजी कुरा हराउँछन्। काम एकैजनामा थुप्रिन्छ, र जसको हात व्यस्त छ उसको मन कसैले सोध्दैन। अहिलेसम्म नदेखिएको एउटा कुरा पनि छ: त्यो घरमा अरू कसैले पनि यस्तै अभिनय गरिरहेको हुन सक्छ। भीडमा एक्लो भएको मान्छेले प्रायः अर्को एक्लो मान्छेलाई चिन्दैन, किनभने दुवै मुस्कुराइरहेका हुन्छन्।
यो कृतघ्नता होइन
धेरैजना चाडमा आफ्नो उदासीलाई लिएर दोषी महसुस गर्छन्: यति राम्रो परिवार छ, यति मिठो खाना छ, अनि म किन खुसी छैन? कृतज्ञता र एक्लोपन एकैसाथ रहन सक्छन्। तपाईं परिवारको माया मान्न सक्नुहुन्छ र अझै पनि कसैले आफ्नो मनको कुरा सुनोस् भन्ने चाहना राख्न सक्नुहुन्छ। विशेषगरी कुनै प्रियजन बितेपछिका चाडमा यो अझ तीव्र हुन्छ, किनभने चाड नै सम्झनाले भरिएको हुन्छ—उनको हातको स्वाद, उनले लगाइदिने टीका, उनको बोली। यस्तो बेला मन भारी हुनु शोकको स्वाभाविक रूप हो, कमजोरी होइन।
एउटा मान्छे, एउटा शान्त क्षण
पूरै चाड बदल्न सकिँदैन, र पर्दैन पनि। यो तिहार वा दशैंमा एउटा मात्र काम गरेर हेर्नुहोस्: घरमा एउटा मान्छे रोज्नुहोस्, र एउटा शान्त क्षण। मान्छे त्यस्तो रोज्नुहोस् जसले सायद तपाईंको कुरा बुझ्छ—कहिलेकाहीँ सबैभन्दा नजिकको होइन, सबैभन्दा शान्त मान्छे। क्षण त्यस्तो रोज्नुहोस् जब भीड हुँदैन।
- बिहान सबेरै, अरू ब्युँझनुअघि, आँगन बढार्दा वा माला उनिँदा।
- भाँडा माझिसकेपछि रातको दस बजे, भान्साको ढोका ओढाएर।
- मन्दिर वा पसल जाँदा बाटोको दस मिनेट।
- बच्चाहरू सुतेपछि छतमा बत्ती हेर्दै।
के भन्ने
साँचो कुराकानी सुरु गर्न ठूलो स्वीकारोक्ति चाहिँदैन। एउटा सानो, इमानदार वाक्य पर्याप्त हुन्छ: “यो तिहारमा मलाई आमाको धेरै सम्झना आइरहेको छ।” वा “सबैको बीचमा हुँदा पनि म आज अलि एक्लो महसुस गर्दै छु।” अनि अर्को मान्छेलाई पनि ठाउँ दिनुहोस्: “तिमीलाई चाहिँ यो चाड कस्तो लागिरहेको छ?” समाधान नखोज्नुहोस्; यो कुराकानीको उद्देश्य केही ठीक पार्नु होइन, केवल एकछिन देखिनु हो। कसैले बुझेन भने पनि त्यो असफलता होइन; तपाईंले आफ्नो लागि एउटा ढोका खोल्नुभयो, अर्को पटक अर्को मान्छेसँग प्रयास गर्नुहोस्।
पवित्राले रोजेको मान्छे
पवित्राले देवरानी सबिना (२४) लाई रोजिन्। सबिनाको बिहे यही वर्ष भएको थियो, र यो उनको माइती नगई मनाएको पहिलो तिहार थियो। भाइटीकाको बिहान पाँच बजे दुवै छतमा बसेर सयपत्री र मखमलीका माला उन्दै थिए। पवित्राले बिस्तारै भनिन्, “आमा नभएको दोस्रो तिहार हो यो। सेलरोटी पकाउँदा उहाँकै हात सम्झिरहेँ।” सबिना एकछिन चुप रहिन्, अनि भनिन्, “मलाई पनि माइतीको आँगनको सम्झना आइरहेको छ, दिदी। हिजो राति रोएँ, कसैले देख्ला भनेर।” घाम नआउन्जेल दुवैले आ-आफ्ना आमाका कुरा गरे। त्यसपछि दुवै तल झरे, र दिनभरि फेरि व्यस्त भए। तर त्यो दिन पवित्रालाई घर अलि कम ठूलो लाग्यो।
पञ्चाङ्ग र मनको खाली ठाउँ
तिहारका दिन पञ्चाङ्गबाटै तय हुन्छन्—लक्ष्मीपूजा कात्तिक कृष्ण औंसीमा, भाइटीका कात्तिक शुक्ल द्वितीयामा। पञ्चाङ्गले चाडको तिथि दिन्छ, तर मनको खाली ठाउँ भर्दैन; त्यो काम मान्छेबीचको कुराकानीले गर्छ। चाड नजिकिँदा मन भारी हुने बानी छ भने आफ्नो ऊर्जा पहिले नै योजना गर्न सकिन्छ—कुन दिन धेरै काम छ, कुन बिहान आफ्नै लागि दस मिनेट राख्ने। Astro Ratan को दैनिक मार्गदर्शन ले तपाईंको आफ्नै कुण्डलीमा आधारित दिनको सन्दर्भ दिन्छ; यसले एक्लोपन हटाउँदैन, तर कठिन दिनमा आफूलाई तयार पार्न सहयोग गर्न सक्छ। चाडमा बूढा आमाबुबाको हेरचाहको भार कसरी बाँडिन्छ भन्ने प्रश्नमा दाजुभाइ-दिदीबहिनी पन्छिँदा पनि पढ्नुहोस्।
चाड सकिएपछि पनि मन हलुका भएन भने
चाडको एक्लोपन प्रायः चाडसँगै सेलाउँछ। तर हप्तौंसम्म मन भारी रहिरह्यो, निद्रा र भोक बिग्रियो, कुनै कुरामा रमाइलो लाग्न छोड्यो, वा बाँच्नुको अर्थ नै छैन जस्तो लाग्न थाल्यो भने यसलाई गम्भीरतासाथ लिनुहोस्। भरोसाको मान्छे, डाक्टर वा परामर्शदातासँग कुरा गर्नुहोस्। भारतमा हुनुहुन्छ भने टेली-मानस (Tele-MANAS) 14416 मा हिन्दीसहित विभिन्न भारतीय भाषामा चौबीसै घण्टा निःशुल्क सहयोग पाइन्छ, र आफूलाई वा अरूलाई तत्काल खतरा देखिए 112 मा फोन गर्नुहोस्। नेपालमा हुनुहुन्छ भने नजिकको अस्पताल वा विश्वासिलो मान्छेलाई तुरुन्त खबर गर्नुहोस्।
भीडले घर भर्छ; मन भर्न एउटा साँचो कुराकानी चाहिन्छ।
Key takeaways
- एक्लोपन कोठामा कति मान्छे छन् भन्नेले होइन, कसैले तपाईंलाई साँच्चै देख्छ कि देख्दैन भन्नेले तय हुन्छ।
- चाडमा उदास लाग्नु परिवार वा परम्पराप्रति कृतघ्न हुनु होइन।
- पूरै चाड बदल्न होइन, एउटा मान्छे र एउटा शान्त क्षण रोज्नुहोस्।
- भीडमा अभिनय गरिरहेको मान्छे प्रायः तपाईं एक्लो हुनुहुन्न; अर्को कोही पनि त्यही गरिरहेको हुन सक्छ।
- चाड सकिएपछि पनि हप्तौं एक्लोपन रहिरह्यो भने त्यसलाई गम्भीरतासाथ लिनुहोस्।
भरिएको घरमा पनि मुस्कानपछाडि एक्लो भइरहेको कसैका लागि—अभिनयबिनाको एउटा कुराकानी कहाँबाट सुरु गर्ने।
चाड नजिकिँदा कुन दिन आफ्नो ऊर्जा जोगाउने भन्ने सन्दर्भ आफ्नै कुण्डलीबाट हेर्नुहोस्।
