આંખ ખૂલતાં જ ફોન, અને દિવસ શરૂ થાય એ પહેલાં મન ભારે?
ઇચ્છાશક્તિ પર નહીં, ગોઠવણ પર આધાર રાખો: ફોન સુધી પહોંચવામાં થોડું ઘર્ષણ, પહેલી વીસ મિનિટની શાંત શરૂઆત, અને સમાચાર માટે એક નક્કી બારી.
Direct answer
સવારે ઊઠતાં જ સ્ક્રોલ કરવાથી શરીર હજી સ્થિર થાય એ પહેલાં જ મન એવા સમાચારોમાં ડૂબે છે જેના વિશે તમે કશું કરી શકતા નથી. ઉપાય ઇચ્છાશક્તિ નહીં પણ ગોઠવણ છે: ફોન બેડરૂમની બહાર ચાર્જ કરો, એલાર્મ માટે અલગ ઘડિયાળ રાખો, પહેલી વીસ મિનિટ પાણી, અજવાળું, હલનચલન અને ચા માટે રાખો, અને સમાચાર માટે દિવસમાં એક નક્કી સમય રાખો.
દૂધની થેલી પડે એ પહેલાં
અમદાવાદના મણિનગરમાં સવારના પાંચ ને ચાલીસે રૂમમાં હજી અંધારું છે. ચુમ્માલીસ વર્ષના રાકેશભાઈના ચહેરા પર પહેલું અજવાળું બારીમાંથી નહીં, ફોનની સ્ક્રીનમાંથી પડે છે. પત્ની સોનલ હજી ઊંઘે છે. સોસાયટીના ગ્રુપમાં રાતે કોઈએ હાઇવે પરના અકસ્માતનો વીડિયો મૂક્યો છે. ન્યૂઝ એપ શેરબજારના કડાકાની ખબર બતાવે છે. ત્રીજી રીલમાં કોઈ કહે છે કે ચાળીસ પછી હાર્ટ એટેકનાં આ પાંચ લક્ષણ અવગણશો નહીં. રાકેશભાઈ ચુમ્માલીસના છે. સવા છ વાગ્યે દરવાજે દૂધની થેલી પડવાનો અવાજ આવે ત્યાં સુધીમાં તેમનું જડબું ભીંસાયેલું છે, ખભા અક્કડ છે, અને દીકરી ગીઝર ચાલુ રાખીને ભૂલી ગઈ એ વાત પર તેઓ જરૂર કરતાં વધારે મોટેથી બોલી ગયા છે. હજી તો તેમણે બ્રશ પણ નથી કર્યું.
સવારે મન કેમ વધુ પકડાય છે
ઊંઘમાંથી ઊઠતી વખતે શરીર હજી ધીમે ધીમે જાગતું હોય છે. એ નાજુક ઘડીમાં આપણે એવી ફીડ ખોલીએ છીએ જેનો છેડો જ નથી, અને જે એવી વસ્તુઓ આગળ ધરે છે જે આપણને અટકાવી રાખે. અટકાવી રાખનારી વસ્તુ મોટેભાગે ડરામણી હોય છે. બીજી મુશ્કેલી એ છે કે પથારીમાં સૂતાં સૂતાં અકસ્માત, બજાર કે બીમારી વિશે આપણે કશું કરી શકતા નથી. મન ખતરો જુએ છે, શરીર તૈયાર થાય છે, પણ કરવા જેવું કશું નથી. એ અધૂરો તણાવ આખો દિવસ સાથે ચાલે છે. એટલે આ તમારી નબળાઈ નથી; આ ગોઠવણની સમસ્યા છે, અને ગોઠવણ બદલી શકાય છે.
ફોન સુધી પહોંચવામાં થોડું ઘર્ષણ
- ફોન રાતે બેડરૂમની બહાર ચાર્જ કરો, જેમ કે રસોડાના કે બેઠકરૂમના કોઈ ખૂણે.
- એલાર્મ માટે એક સાદી ઘડિયાળ લો; ‘એલાર્મ માટે ફોન જોઈએ’ એ બહાનું જ ખતમ.
- ન્યૂઝ અને રીલ્સની એપ ફોનના છેલ્લા પાને એક ફોલ્ડરમાં મૂકો, જેથી અંગૂઠો આદતથી ત્યાં ન પહોંચે.
- સોસાયટી અને સગાંનાં ફોરવર્ડવાળાં ગ્રુપ મ્યૂટ કરો; જરૂરી વાત હોય તો કોઈ ફોન કરશે.
- સવારે આઠ વાગ્યા સુધી ફોનમાં ‘ડૂ નોટ ડિસ્ટર્બ’ ચાલુ રાખો, અને ઘરના ખાસ નંબરોને જ છૂટ આપો.
પહેલી વીસ મિનિટ
ફોન દૂર હોય ત્યારે ખાલી જગ્યા ભરવા કંઈક જોઈએ, નહીં તો હાથ ફરી ફોન શોધશે. એક સાદી ગોઠવણ આવી હોઈ શકે:
| સમય | શું કરવું | કેમ |
|---|---|---|
| પહેલી 5 મિનિટ | એક ગ્લાસ પાણી, અને બારી કે ગેલેરીનો પડદો ખોલવો | શરીરને દિવસનો સંકેત મળે |
| 5 થી 10 મિનિટ | થોડું સ્ટ્રેચિંગ કે અગાસી સુધી ચાલવું | અક્કડ ખભા અને શ્વાસ છૂટા થાય |
| 10 થી 15 મિનિટ | સ્ક્રીન વગર ચા, ઘરના કોઈ સાથે બે વાત | દિવસની પહેલી વાત માણસ સાથે થાય |
| 15 થી 20 મિનિટ | કાગળ પર આજનાં ત્રણ કામ લખવાં | મન ખતરાને બદલે પોતાના દિવસ પર ટકે |
સમાચાર માટે એક બારી
સમાચારથી સાવ દૂર રહેવાની જરૂર નથી; જાણકાર રહેવું સારું છે. ફરક સમય અને રીતમાં છે. દિવસમાં એક કે બે વાર, દસ-પંદર મિનિટની બારી નક્કી કરો, જેમ કે ઓફિસ પહોંચીને ચા પીતાં કે બપોરે જમ્યા પછી. ફોરવર્ડ કરેલા વીડિયોને બદલે એક-બે ભરોસાપાત્ર સમાચાર સ્રોત પસંદ કરો. દરેક મોટી ખબર પર એક સવાલ પૂછો: ‘આજે હું આ વિશે કંઈ કરી શકું?’ જો હા, તો એ પગલું લખો, જેમ કે પૂરગ્રસ્તો માટે દાન કે પોતાનું બ્લડ પ્રેશર ચેક કરાવવું. જો ના, તો ખબર જાણી, અને બસ. આખો દિવસ તેને માથે લઈને ફરવાથી કોઈને મદદ નથી મળતી.
જે સવારે ફરી સ્ક્રોલ થઈ જાય
કોઈ સવારે તમે છ ને પાંચે પથારીમાં ફોન સાથે પકડાઈ જશો. એ નિષ્ફળતા નથી; આદત વર્ષો જૂની છે. પોતાને ઠપકો આપવાને બદલે ત્રણ કામ કરો: ફોન ઊંધો મૂકો, ત્રણ ધીમા શ્વાસ લો, અને મોટેથી સમય બોલો, ‘છ ને પાંચ થઈ છે.’ સમય બોલવાથી મન ફીડમાંથી બહાર આવીને વર્તમાનમાં આવે છે. પછી પહેલી વીસ મિનિટની ગોઠવણ ત્યાંથી શરૂ કરો. બધું અથવા કંઈ નહીં, એવી શરત ન રાખો. અઠવાડિયામાં પાંચ શાંત સવાર પણ મોટો ફેરફાર છે.
રાકેશભાઈનાં બે અઠવાડિયાં
રાકેશભાઈએ રિલીફ રોડ પરથી એક એલાર્મ ઘડિયાળ લીધી અને ફોન રસોડામાં મસાલિયા પાસે ચાર્જ કરવાનું શરૂ કર્યું. પહેલા ત્રણ દિવસ હાથ વારેવારે ઓશીકા નીચે ફોન શોધતો. ચોથા દિવસે તેઓ ગેલેરીમાં ઊભા રહીને કબૂતરોને દાણા નાખતા હતા. દસમા દિવસે તેઓ સોનલ સાથે કાંકરિયાના કિનારે ચાલવા ગયા, ઘણાં વર્ષો પછી. સોનલે પછી કહ્યું કે સવારે ઘરમાં બધાનો મૂડ સંભાળવાનું કામ ચુપચાપ તેના માથે રહેતું હતું, અને એ ભાર હવે થોડો હળવો લાગે છે. આવા અદૃશ્ય ભાર વિશે ઘરમાં કોઈ ન જુએ એવું ભાવનાત્મક કામ લેખ વાંચવા જેવો છે. શેરબજારના સમાચાર રાકેશભાઈ હવે બપોરે બેંકની કેન્ટીનમાં દસ મિનિટ જુએ છે.
જ્યારે ચિંતા સવાર પૂરતી ન રહે
ફોન દૂર કર્યા પછી પણ રોજ સવારે ધબકારા ઝડપી હોય, ઊંઘ વારંવાર તૂટતી હોય, ભૂખ ઓછી થઈ હોય કે છાતીમાં ભાર લાગતો હોય, તો તેને ફક્ત આદત ગણીને ટાળશો નહીં. છાતીમાં દુખાવો કે ભાર માટે તરત ડૉક્ટરને બતાવો; રીલ જોઈને પોતાનું નિદાન ન કરો. મન સતત ગભરાયેલું રહે, નિરાશા ઘેરી વળે કે પોતાને નુકસાન પહોંચાડવાના વિચાર આવે, તો Tele-MANAS 14416 (અથવા 1-800-891-4416) પર ગુજરાતીમાં, મફત, ચોવીસે કલાક વાત કરી શકાય. તાત્કાલિક જોખમ લાગે તો 112 પર ફોન કરો.
દિવસનું પહેલું અજવાળું બારીમાંથી આવવા દો, સ્ક્રીનમાંથી નહીં.
ડર નહીં, એક શાંત સંદેશ
ઘણા લોકોની સવાર રાશિફળ કે જ્યોતિષ એપના નોટિફિકેશનથી પણ શરૂ થાય છે, અને ‘આજે સાવધાન’ જેવું વાક્ય સમાચાર જેટલું જ ભારે પડી શકે. આવી ચેતવણીઓ કેવી રીતે વાંચવી, તે જ્યોતિષ એપની ડરામણી ચેતવણી લેખમાં સમજાવ્યું છે. ગોચર રોજનું હવામાન નથી: ચંદ્ર એક રાશિમાં આશરે સવા બે દિવસ રહે છે, જ્યારે શનિ આશરે અઢી વર્ષ. રોજનો સંદેશ ડરની આગાહી નહીં, પણ દિવસ વિશે વિચારવાનો એક શાંત મુદ્દો હોવો જોઈએ. Astro Ratan, AI વૈદિક જ્યોતિષી, તમારી પોતાની કુંડળી પરથી રોજનું વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન વોટ્સએપ પર ગુજરાતીમાં આપે છે; તેને પહેલી વીસ મિનિટ પછી, તમે નક્કી કરેલા સમયે વાંચો. સવારની પહેલી જગ્યા તમારા શરીર અને ઘરના લોકોની છે.
Key takeaways
- ફોન સુધી પહોંચવામાં થોડું ઘર્ષણ ઉમેરો: બેડરૂમની બહાર ચાર્જિંગ અને એલાર્મ માટે અલગ ઘડિયાળ.
- પહેલી વીસ મિનિટ શરીર માટે રાખો: પાણી, બારીનું અજવાળું, થોડું હલનચલન અને સ્ક્રીન વગરની ચા.
- સમાચાર માટે દિવસમાં એક નક્કી બારી રાખો અને દરેક ખબર પર પૂછો: આજે હું આ વિશે કંઈ કરી શકું?
- કોઈ સવારે ફરી સ્ક્રોલ થઈ જાય તો પોતાને ઠપકો નહીં; ફોન ઊંધો મૂકો અને ત્યાંથી ફરી શરૂ કરો.
- રોજ સવારે ધબકારા વધે, ઊંઘ તૂટે કે છાતીમાં ભાર લાગે તો ડૉક્ટર કે Tele-MANAS 14416ની મદદ લો.
જે મિત્ર આંખ ખોલતાં જ ફોન હાથમાં લઈ લે છે અને દિવસ શરૂ થાય એ પહેલાં થાકી જાય છે, તેના માટે આ નાની ગોઠવણો કામની છે.
સવારની શરૂઆત ડરથી નહીં, પોતાની કુંડળી પરના એક શાંત સંદેશથી કરવી હોય, તો Astro Ratanનું રોજનું માર્ગદર્શન ગુજરાતીમાં તમે નક્કી કરેલા સમયે મેળવો.
