സൗഹൃദം മുറിഞ്ഞാലും ദുഃഖമുണ്ട്—അതിനെ ചെറുതാക്കി കാണരുത്
ഒരു ചടങ്ങുമില്ലാതെ, ആരും ആശ്വസിപ്പിക്കാനില്ലാതെ അവസാനിക്കുന്ന സൗഹൃദത്തിന്റെ വേദനയെ അംഗീകരിക്കാനും, സത്യസന്ധമായി തിരിഞ്ഞുനോക്കാനും, ധൃതിയില്ലാതെ പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ പണിയാനും.
Direct answer
അടുത്ത സുഹൃത്ത് ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുമ്പോൾ തോന്നുന്നത് യഥാർത്ഥ ദുഃഖമാണ്, പ്രണയമോ വിവാഹമോ മുറിയുമ്പോഴുള്ളതുപോലെ. ചടങ്ങോ ആശ്വാസവാക്കോ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് അതു ചെറുതാകുന്നില്ല. ആദ്യം ആ വേദനയ്ക്ക് ഇടം കൊടുക്കുക. പിന്നെ ബന്ധത്തെ സത്യസന്ധമായി തിരിഞ്ഞുനോക്കുക: നല്ലതെന്ത്, നിങ്ങളുടെ പങ്കെന്ത്, നന്നാക്കാനാകുമോ, നിങ്ങൾക്ക് അതു വേണോ. ഒരു ശ്രമം നടത്താം, പക്ഷേ മറുപടി അവരുടേതാണ്. പകരം ഒരാളെ തേടാൻ ധൃതിവയ്ക്കാതെ, പല ചെറിയ ബന്ധങ്ങൾ പതുക്കെ പണിയുക.
‘രണ്ടെണ്ണമല്ലേ?’
പൊന്നാനിയിൽ ഹാർബറിനടുത്തുള്ള കുഞ്ഞിക്കയുടെ ചായക്കടയിൽ വൈകിട്ട് ആറുമണി. റഷീദ് പതിവു ബെഞ്ചിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ കുഞ്ഞിക്ക ശീലംകൊണ്ട് ചോദിച്ചു: ‘രണ്ടെണ്ണമല്ലേ?’ പിന്നെ ഓർമ്മ വന്നപോലെ നിർത്തി. ഇരുപത്തിരണ്ടു വർഷമായി ഈ ബെഞ്ചിൽ റഷീദും ജോസും ഒരുമിച്ചായിരുന്നു: പ്രീഡിഗ്രി കാലം മുതൽ, രണ്ടുപേരുടെയും കല്യാണം, ജോസിന്റെ അപ്പന്റെ മരണം, റഷീദിന്റെ ഗൾഫ് യാത്രയും മടക്കവും. നാലു മാസം മുമ്പ് ഇതേ കടയിൽ, മറ്റുള്ളവരുടെ മുന്നിൽ വച്ച്, ഒരു കടത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ റഷീദ് ഒരു വാചകം പറഞ്ഞുപോയി: ‘കടം വാങ്ങാനറിയാമെങ്കിൽ തിരിച്ചുകൊടുക്കാനും അറിയണം.’ ജോസ് ഒന്നും പറയാതെ എഴുന്നേറ്റുപോയി. ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞ് ബാക്കി പണം മുഴുവൻ ബാങ്കിൽ വന്നു, ഒരു വാക്കുമില്ലാതെ. പണം തിരിച്ചുവന്നു. ജോസ് വന്നില്ല. നാൽപ്പത്തൊന്നുകാരനായ റഷീദ് ഒരു ചായ മാത്രം വാങ്ങി, എതിരെയുള്ള ഒഴിഞ്ഞ ബെഞ്ചിലേക്കു നോക്കിയിരുന്നു.
ചടങ്ങില്ലാത്ത ഒരു നഷ്ടം
പ്രണയം മുറിയുമ്പോൾ കൂട്ടുകാർ വന്ന് ആശ്വസിപ്പിക്കും. ഒരാൾ മരിക്കുമ്പോൾ വീട്ടിൽ ആളുകൾ വരും, ചടങ്ങുകളുണ്ട്. പക്ഷേ ഒരു സൗഹൃദം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഒന്നുമില്ല: ഒരു പ്രഖ്യാപനമില്ല, ഒരു വിടവാങ്ങലില്ല. ഇന്നലെ വരെ ദിവസവും ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരാൾ ഇന്നു മുതൽ ഇല്ല, അത്ര മാത്രം. ചായക്കടയിലെ ഒഴിഞ്ഞ ബെഞ്ച്, ഫോണിൽ ഇനി വിളിക്കാത്ത ഒരു നമ്പർ, ഒരു തമാശ കേൾക്കുമ്പോൾ ‘ഇത് അവനോടു പറയണം’ എന്ന തോന്നൽ. ഇതെല്ലാം ദുഃഖത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്. ആരും ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കാത്ത ഒരു നഷ്ടമാണെന്നു മാത്രം.
‘അതിനിത്ര വിഷമിക്കാനെന്താ?’
റഷീദിന്റെ ഭാര്യ ഷബാന പറഞ്ഞു: ‘അവനല്ലേ പണം വൈകിച്ചത്, വിട്ടേക്ക്.’ മറ്റു കൂട്ടുകാർ ഒന്നു തോളു കുലുക്കി. നാൽപ്പത്തൊന്നാം വയസ്സിൽ ഒരു സുഹൃത്തിനെച്ചൊല്ലി ഇങ്ങനെ വിഷമിക്കുന്നത് ബാലിശമാണെന്ന് റഷീദിനു തന്നെ തോന്നി. പ്രത്യേകിച്ച് ആണുങ്ങൾ ഇത്തരം വേദനകൾ പുറത്തുപറയാറില്ല; ചിലപ്പോൾ ദേഷ്യമായും മൗനമായും അതു പുറത്തുവരും. പക്ഷേ ഇരുപത്തിരണ്ടു വർഷത്തെ ഒരു ബന്ധം ചെറിയ കാര്യമല്ല. ഒരു ജീവിതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗത്തിന് സാക്ഷിയായിരുന്ന ആളാണ് പോയത്. ആ നഷ്ടത്തിന്റെ വലിപ്പം സമ്മതിക്കുന്നതാണ് അതിൽ നിന്നു പുറത്തുകടക്കാനുള്ള ആദ്യ പടി.
സത്യസന്ധമായ ഒരു തിരിഞ്ഞുനോട്ടം
ദുഃഖത്തിന് ഇടം കൊടുത്തശേഷം, ആ ബന്ധത്തെ ശാന്തമായി ഒന്നു തിരിഞ്ഞുനോക്കാം. ഇത് ആരെയും കുറ്റവിമുക്തനാക്കാനോ ശിക്ഷിക്കാനോ അല്ല, സ്വയം മനസ്സിലാക്കാനാണ്. ഒരു കടലാസിൽ ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരമെഴുതുക.
- ഈ സൗഹൃദം എനിക്ക് എന്തെല്ലാമാണ് തന്നത്? അതിൽ ഏതാണ് ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണാതെ പോകുന്നത്?
- ഇത് ഒരു സംഭവം കൊണ്ട് പെട്ടെന്നു മുറിഞ്ഞതാണോ, അതോ കുറേക്കാലമായി പതുക്കെ അകന്നുകൊണ്ടിരുന്നതാണോ?
- അവസാന സംഭവത്തിൽ എന്റെ പങ്ക് എന്തായിരുന്നു?
- എനിക്ക് വേണ്ടത് ബന്ധം തിരിച്ചുപിടിക്കലാണോ, അതോ ഞാൻ ശരിയായിരുന്നു എന്നു തെളിയിക്കലാണോ?
ആരുടെ തെറ്റ് എന്നതിനപ്പുറം
റഷീദ് ആ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരമെഴുതിയപ്പോൾ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായി. പണം വൈകിച്ചത് ജോസാണ്, വൈകുന്നതിന്റെ കാരണം ഒന്നും പറയാതിരുന്നതും ജോസാണ്. പക്ഷേ ആളുകളുടെ മുന്നിൽ വച്ച് ഒരു സുഹൃത്തിനെ നാണംകെടുത്തിയത് റഷീദാണ്. മകളുടെ അഡ്മിഷന്റെ കാലത്ത് ജോസ് എന്തൊക്കെ സമ്മർദ്ദത്തിലായിരുന്നുവെന്ന് അവൻ ചോദിച്ചതുമില്ല. മിക്ക സൗഹൃദ പിണക്കങ്ങളിലും കുറ്റം ഒരു വശത്തു മാത്രമാകില്ല. സ്വന്തം പങ്ക് കാണുന്നത് സ്വയം കുറ്റപ്പെടുത്തലല്ല; അടുത്ത പടി എന്താകണമെന്നു തീരുമാനിക്കാനുള്ള വെളിച്ചമാണ്.
ഒരു വാതിൽ മുട്ടണോ?
ബന്ധം തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു ശ്രമം നടത്താം. ഒരു സന്ദേശം മതി, നീണ്ട വിശദീകരണങ്ങളോ ‘നീയും തെറ്റു ചെയ്തില്ലേ’ എന്ന കണക്കുതീർക്കലോ ഇല്ലാതെ. റഷീദ് എഴുതിയത് ഇതാണ്: ‘ജോസേ, അന്ന് കടയിൽ വച്ച് എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞത് തെറ്റായിപ്പോയി. നിന്റെ അവസ്ഥ ഞാൻ ചോദിച്ചതുമില്ല. ക്ഷമിക്കണം. നിനക്ക് എപ്പോഴെങ്കിലും ഒരു ചായ കുടിക്കാൻ തോന്നിയാൽ ഞാൻ ആ ബെഞ്ചിലുണ്ടാകും.’ സ്വന്തം പങ്ക് ഏറ്റെടുക്കുക, ഒരു ക്ഷണം വയ്ക്കുക, പിന്നെ കാത്തിരിക്കുക. മറുപടി വരുമോ എന്നത് നിങ്ങളുടെ കൈയിലല്ല. മറുപടി വന്നില്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അയക്കേണ്ട; അതു സമ്മർദ്ദമായി മാറും.
തിരിച്ചുവന്നില്ലെങ്കിൽ
എല്ലാ സൗഹൃദവും തിരിച്ചുവരില്ല. ചിലപ്പോൾ മറ്റേയാൾക്ക് മുന്നോട്ടുപോകാനാണ് ആഗ്രഹം; ചിലപ്പോൾ ബന്ധം ഇതിനകം തന്നെ അതിന്റെ കാലം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ സ്വന്തമായി ഒരു ചെറിയ വിടവാങ്ങൽ ആകാം. അയക്കാത്ത ഒരു കത്തെഴുതാം, നല്ല ഓർമ്മകൾക്കു നന്ദി പറഞ്ഞുകൊണ്ട്. ഒരുമിച്ചു പോയിരുന്ന ഒരിടത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് ഒരിക്കൽ കൂടി പോയിരിക്കാം. പഴയ ഫോട്ടോകൾ ഡിലീറ്റ് ചെയ്യണമെന്നില്ല; കുറച്ചു കാലം കാണാത്തിടത്തേക്കു മാറ്റിവച്ചാൽ മതി. കഴിഞ്ഞതിനെ ‘എല്ലാം വെറുതെയായിരുന്നു’ എന്നു തിരുത്തിയെഴുതാതെ, നല്ലതിനെ നല്ലതായിത്തന്നെ സൂക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക.
പകരക്കാരനെ തേടാൻ ധൃതി വേണ്ട
ഇരുപത്തിരണ്ടു വർഷത്തെ ഒരു സുഹൃത്തിന് പകരം അടുത്ത മാസം മറ്റൊരാളെ കണ്ടെത്താനാകില്ല; ആ ശ്രമം തന്നെ നിരാശയുണ്ടാക്കും. പകരം പല ചെറിയ നൂലുകൾ പതുക്കെ കെട്ടുക. രാവിലെ ബീച്ചിലെ നടത്തക്കാരോടൊപ്പം ചേരാം. പ്രീഡിഗ്രിക്കാലത്തെ മറ്റൊരു കൂട്ടുകാരനെ വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഒന്നു വിളിക്കാം. നാട്ടിലെ വായനശാലയിലോ ഒരു സന്നദ്ധസംഘത്തിലോ ആഴ്ചയിൽ ഒരു വൈകുന്നേരം കൊടുക്കാം. ഈ ബന്ധങ്ങളൊന്നും ജോസിനു പകരമാകില്ല. പക്ഷേ ആ ശൂന്യതയുടെ ചുറ്റും ജീവിതം വീണ്ടും വളരാൻ അവ സഹായിക്കും.
ഒരു സൗഹൃദം അവസാനിച്ചാൽ, അത് ഉണ്ടായിരുന്ന വർഷങ്ങൾ മായുന്നില്ല; അവ നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തന്നെ നിൽക്കും.
ജാതകം ഇവിടെ എന്തു പറയും
‘ഈ വർഷം എനിക്ക് ബന്ധങ്ങൾ മോശമാണോ’ എന്നു ജാതകത്തിൽ തിരയാൻ തോന്നാം. പരമ്പരാഗത ജ്യോതിഷത്തിൽ സുഹൃത്തുക്കളെയും കൂട്ടായ്മകളെയും പതിനൊന്നാം ഭാവവുമായി ചേർത്താണ് വായിക്കാറുള്ളത്, ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന ദശ ജീവിതത്തിലെ ഊന്നലുകളെക്കുറിച്ചും സംസാരിക്കും. പക്ഷേ ജോസിന്റെ മൗനത്തിന്റെ കാരണമോ അവൻ തിരിച്ചുവരുമോ എന്നോ ഒരു ജാതകവും പറയില്ല, മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സ് ഗ്രഹനിലയിൽ നിന്നു വായിക്കാനുമാകില്ല. നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഈ ഘട്ടത്തെക്കുറിച്ചും കുടുംബബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചും ആലോചിക്കാൻ Astro Ratan-ന്റെ family astrology പേജ് ഉപയോഗിക്കാം; കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പ്രൊഫൈലുകൾ ഓരോരുത്തരുടെയും സമ്മതത്തോടെ മാത്രം. ദീർഘകാലം നീണ്ട ഒരു ബന്ധം അവസാനിച്ചശേഷം ജീവിതം പുതുക്കിപ്പണിയുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഈ ലേഖനവും വായിക്കാം.
ഭാരം ഒറ്റയ്ക്കു ചുമക്കേണ്ട
ചില സൗഹൃദങ്ങളുടെ നഷ്ടം പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും ആഴത്തിൽ പതിയും, പ്രത്യേകിച്ച് ആ ഒരാളായിരുന്നു മനസ്സു തുറന്നിരുന്ന ഏക ഇടമെങ്കിൽ. ആഴ്ചകളോളം ഉറക്കം കുറയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, വീട്ടുകാരോടു പോലും ദേഷ്യവും മൗനവുമാണെങ്കിൽ, ഒന്നിലും താൽപര്യം തോന്നുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആരോടെങ്കിലും സംസാരിക്കുക. ആണുങ്ങൾ സഹായം ചോദിക്കുന്നത് ദുർബലതയല്ല. ടെലി-മാനസ് 14416-ൽ (1-800-891-4416) ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂറും സൗജന്യമായി മലയാളത്തിൽ സംസാരിക്കാം. ജീവനു ഭീഷണിയുള്ള ഒരു നിമിഷത്തിൽ 112-ൽ വിളിക്കുക.
മൂന്നാം ദിവസത്തെ മറുപടി
സന്ദേശം അയച്ച് രണ്ടു ദിവസം ഒന്നും വന്നില്ല. മൂന്നാം ദിവസം രാത്രി ജോസിന്റെ ഒരു വരി: ‘കിട്ടി. കുറച്ചു സമയം വേണം.’ അതൊരു ഉറപ്പല്ല, ഒരു വാതിലടയ്ക്കലുമല്ല. പിറ്റേന്ന് വൈകിട്ട് കുഞ്ഞിക്ക ചോദിക്കും മുമ്പേ റഷീദ് പറഞ്ഞു: ‘ഇന്ന് ഒന്നു മതി, കുഞ്ഞിക്കാ.’ എന്നിട്ട് ചിരിച്ചു. ബെഞ്ചിന്റെ മറ്റേ അറ്റം ഇപ്പോഴും ഒഴിഞ്ഞുതന്നെ. പക്ഷേ ആ ഒഴിവ് ഇപ്പോൾ ഒരു മുറിവു മാത്രമല്ല, ഒരു കാത്തിരിപ്പു കൂടിയാണ്.
Key takeaways
- സൗഹൃദം അവസാനിക്കുന്നതിന് ചടങ്ങില്ല, അനുശോചനമില്ല; എന്നിട്ടും അത് ഒരു യഥാർത്ഥ നഷ്ടമാണ്, അതിനെ ദുഃഖിക്കാൻ അവകാശമുണ്ട്.
- ‘ആരുടെ തെറ്റ്’ എന്നതിനപ്പുറം, ബന്ധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പങ്കെന്തായിരുന്നു എന്ന സത്യസന്ധമായ ചോദ്യമാണ് മുന്നോട്ടുള്ള വഴി തുറക്കുന്നത്.
- ഒരു ക്ഷമാപണസന്ദേശം അയക്കാം, പക്ഷേ മറുപടി ആവശ്യപ്പെടാനാകില്ല; മൗനവും ഒരു മറുപടിയാണ്.
- ഒരാൾക്കു പകരം മറ്റൊരാളെ പെട്ടെന്നു കണ്ടെത്താനാകില്ല; പല ചെറിയ ബന്ധങ്ങൾ ചേർന്നാണ് ആ ശൂന്യത പതുക്കെ നിറയുന്നത്.
വർഷങ്ങളുടെ സൗഹൃദം ഒരു വാക്കിൽ മുറിഞ്ഞുപോയി, ആരോടും ആ വേദന പറയാനാകാതെ ഇരിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് ഇത് ഒരു കൂട്ടാകും.
ആ സുഹൃത്ത് നിങ്ങൾക്കു തന്ന മൂന്നു നല്ല കാര്യങ്ങളും, അവസാന പിണക്കത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പങ്കും ഇന്നു രാത്രി ഒരു കടലാസിൽ എഴുതിനോക്കൂ.
