కోణార్క్, మొఢేరా మరియు అరసవల్లి సూర్య దేవాలయాల ఖగోళ వాస్తు రహస్యం: రాతి చక్రాలలో కాల గణన

శ్రీకాకుళం అరసవల్లి ఆలయ ప్రాంగణంలో ఇంజనీర్ సూర్యనారాయణ మూర్తి గారి విస్మయం

శ్రీకాకుళం పట్టణంలోని అరసవల్లి శ్రీ సూర్యనారాయణ స్వామి ఆలయ మండపంలో రథసప్తమి మరుసటి రోజు ఉదయం లేత ఎండ పరుచుకుంటోంది. యాభై రెండేళ్ల సివిల్ ఇంజనీర్ సూర్యనారాయణ మూర్తి గారు, ఆర్కిటెక్చర్ చదువుతున్న తన కుమార్తె భార్గవితో కలిసి ఆలయ గోపురాల వరుసను తదేకంగా పరిశీలిస్తున్నారు. అక్కడే ఉన్న సీనియర్ ఆలయ స్థపతి రాఘవాచార్యులు గారిని పలకరించి, “ఆచార్యుల వారూ, నేను గత నెలలోనే ఒడిశాలోని కోణార్క్, గుజరాత్‌లోని మొఢేరా సూర్య దేవాలయాలను చూసి వచ్చాను. ఇప్పుడు మన అరసవల్లి ఆలయంలో నిలబడి చూస్తుంటే ఒకే ఒక సందేహం కలుగుతోంది. వెయ్యేళ్ల క్రితం ఎలాంటి ఆధునిక టెలిస్కోపులు, డిజిటల్ కంపాస్‌లు లేకుండా మన పూర్వీకులు సూర్యుని అక్షాంశ-రేఖాంశాలను, అయన చలనాన్ని ఇంత ఖచ్చితంగా రాతి కట్టడాలలో ఎలా బంధించగలిగారు?” అని అడిగారు. రాఘవాచార్యులు గారు చిరునవ్వుతో, “మూర్తి గారూ, మన ప్రాచీన శిల్పులకు దేవాలయం అంటే కేవలం ప్రార్థనా మందిరం మాత్రమే కాదు; అది భూమి మీద నిర్మించిన ఖగోళ గడియారం” అంటూ వివరించడం మొదలుపెట్టారు.

ఆలయ వాస్తులో ఖగోళ శాస్త్రం: రాయితో నిర్మించిన కాలచక్రం

వేద సంప్రదాయంలో సూర్యుడిని ‘కాలచక్ర ప్రవర్తకుడు’ అని పిలుస్తారు. సంవత్సరం, అయనం, ఋతువు, మాసం, పక్షం, తిథి, అహోరాత్రం (పగలు-రాత్రి), ప్రహారం, ఘడియ, విఘడియ — ఈ కాల విభాగాలన్నీ సూర్యుని చుట్టూ భూమి తిరిగే కక్ష్య మరియు భూమి తన అక్షం మీద తిరిగే భ్రమణం నుంచే పుడుతున్నాయి. సూర్య సిద్ధాంతం, బృహత్ సంహిత, మయమతం, మానసారం వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలలో ఆలయ నిర్మాణానికి ముందే ‘శంకు స్థాపన’ ద్వారా దిక్కులను, ఛాయా గణితాన్ని (నీడల కదలికను) నెలల తరబడి పరిశీలించే పద్ధతి ఉంది. ఒక సమతల నేలపై వృత్తం గీసి, మధ్యలో నిట్టనిలువుగా శంకువు (కడ్డీ) పాతి, ఉదయం పడే నీడ చివరను, సాయంత్రం పడే నీడ చివరను కలుపుతూ తూర్పు-పడమర అక్షాన్ని నిర్ణయించేవారు. ఆ ఖగోళ గణితమే కోణార్క్, మొఢేరా, మార్తాండ్ మరియు మన అరసవల్లి సూర్య దేవాలయాలకు పునాదిగా నిలిచింది.

కోణార్క్ సూర్య రథం: ఇరవై నాలుగు చక్రాల నీడ గడియారం మరియు అహోరాత్ర ప్రహారాలు

పదమూడవ శతాబ్దంలో తూర్పు గాంగ వంశపు రాజు లాంగూల నరసింహదేవుడు నిర్మించిన కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం ఒక మహా రథం ఆకారంలో ఉంటుంది. ఈ రథాన్ని లాగుతున్న ఏడు గుర్రాలు వారంలోని ఏడు రోజులకు మరియు సూర్య రశ్మిలోని ఏడు రంగులకు ప్రతీకలు. ఇక రథానికి ఇరువైపులా ఉన్న ఇరవై నాలుగు భారీ రాతి చక్రాలు సంవత్సరంలోని ఇరవై నాలుగు పక్షాలను (శుక్ల పక్షం, కృష్ణ పక్షం) లేదా రోజులోని ఇరవై నాలుగు గంటలను సూచిస్తాయి. ప్రతి చక్రంలో ఎనిమిది వెడల్పైన ప్రధాన ఆకులు (చువ్వలు) మరియు వాటి మధ్య ఎనిమిది సన్నని ఆకులు ఉంటాయి. భారతీయ కాలమానంలో ఒక పూర్తి రోజును (అహోరాత్రాన్ని) ఎనిమిది ‘ప్రహారాలు’ లేదా ‘జాములు’గా విభజిస్తారు — ఒక్కో ప్రహారం సరిగ్గా మూడు గంటల కాలం! చక్రంలోని రెండు ప్రధాన ఆకుల మధ్య దూరం మూడు గంటలను సూచిస్తే, మధ్యలో ఉన్న సన్నని ఆకు తొంభై నిమిషాలను (ఒకటిన్నర గంటను) సూచిస్తుంది. చక్రపు అంచు మీద ఉన్న ముప్ఫై పూసల వంటి శిల్పపు గుర్తులు ఒక్కొక్కటి మూడు నిమిషాల కాలాన్ని లెక్కిస్తాయి. చక్రపు ఇరుసు వద్ద వేలు లేదా చిన్న కడ్డీ పెట్టినప్పుడు పడే నీడ ఆధారంగా, ఉదయం ఆరు గంటల నుంచి సాయంత్రం ఆరు గంటల వరకు సమయాన్ని నిమిషాలతో సహా చెప్పగలగడం భారతీయ ఖగోళ వాస్తుకు పరాకాష్ఠ.

మొఢేరా మరియు అరసవల్లి: విషువత్తు మరియు అయన కిరణాల గర్భగృహ అభిషేకం

గుజరాత్‌లోని పుష్పావతి నదీ తీరాన పదకొండవ శతాబ్దంలో సోలంకీ రాజు భీమదేవుడు నిర్మించిన మొఢేరా సూర్య దేవాలయం భౌగోళికంగా కర్కట రేఖకు (23.5 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశానికి) అతి సమీపంలో ఉంది. ఈ ఆలయంలో సూర్య కుండం (రామకుండం), సభా మండపం, గూఢ మండపం మరియు గర్భగృహం అన్నీ ఒకే సరళరేఖపై తూర్పు ముఖంగా అమర్చబడ్డాయి. సభా మండపంలోని యాభై రెండు స్తంభాలు సంవత్సరంలోని యాభై రెండు వారాలను సూచిస్తాయి. సంవత్సరంలో పగలు, రాత్రి సమానంగా ఉండే రెండు ‘విషువత్తు’ రోజులలో (మార్చి 21 వసంత విషువత్తు మరియు సెప్టెంబర్ 22 శరత్ విషువత్తు నాడు) ఉదయించే సూర్యుని తొలి కిరణం సభా మండప స్తంభాల మధ్య నుంచి నేరుగా ప్రయాణించి గర్భగుడిలోని మూలస్థానాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. సరిగ్గా ఇదే ఖగోళ విజ్ఞానాన్ని మనం శ్రీకాకుళంలోని అరసవల్లి సూర్యనారాయణ స్వామి ఆలయంలో కూడా కళ్లారా చూస్తాం. సూర్యుడు ఉత్తరాయణం నుంచి దక్షిణాయనానికి, దక్షిణాయనం నుంచి ఉత్తరాయణానికి మారే నిర్దిష్ట డిగ్రీలలో — ప్రతి ఏటా మార్చి 9 నుంచి 12 వరకు మరియు అక్టోబర్ 1 నుంచి 3 వరకు — ఉదయ సూర్య కిరణాలు ఆలయ రాజగోపురం నుంచి ఐదు ద్వారాలను దాటుకుని నేరుగా గర్భగుడిలోని స్వామివారి పాదాల నుంచి శిరస్సు వరకు స్పృశిస్తాయి.

భారతీయ సూర్య దేవాలయాల ఖగోళ మరియు కాల గణన నిర్మాణ పట్టిక

పంచాంగ గణనలో విషువత్తు, అయనాలు మరియు సూర్య సిద్ధాంత ప్రాముఖ్యత

ఆలయ వాస్తులో కనిపించే ఈ సూర్య గమనమే మన రోజువారీ పంచాంగానికి ఆధారం. సూర్యుడు భూమధ్యరేఖకు సమాంతరంగా వచ్చే రోజులను ‘విషువత్తులు’ అంటారు; సూర్యుడు మకర రాశిలోకి ప్రవేశించి ఉత్తర దిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించే కాలాన్ని ‘ఉత్తరాయణం’ అని, కర్కాటక రాశి నుంచి దక్షిణ దిశగా మళ్లే కాలాన్ని ‘దక్షిణాయణం’ అని పిలుస్తారు. ప్రాచీన స్థపతులు సూర్యుని ఈ 23.5 డిగ్రీల క్రాంతి వృత్తపు (Ecliptic) వంపును గణించే ఆలయ ద్వారాల ఎత్తును, గర్భగుడి దూరాన్ని నిర్ణయించారు. జాతక చక్రంలో కూడా సూర్యుడు ఆత్మకారకుడు, ఆరోగ్య ప్రదాత మరియు కాల స్వరూపుడు. ఒక వ్యక్తి జన్మించిన సమయంలో సూర్యుడు ఏ రాశిలో, ఏ అయనంలో, ఏ ప్రహారంలో ఉన్నాడనే దానిపై ఆ వ్యక్తి ప్రాణశక్తి, వృత్తి తేజస్సు ఆధారపడి ఉంటాయి. మీ జన్మ కుండలిలో సూర్య బలం ఎలా ఉందో ఉచిత కుండలి ద్వారా, ఈ రోజు సూర్యోదయ-సూర్యాస్తమయ మరియు ప్రహార సమయాలను నేటి పంచాంగం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.

సూర్య క్షేత్రాల ఖగోళ విజ్ఞానం నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సిన ఆచరణాత్మక సూత్రాలు

• సూర్యోదయ కాలపు దినచర్య: ప్రాచీన ఆలయాలు తొలి కిరణానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత మన శరీరంలోని జీవ గడియారానికి (Circadian Rhythm) కూడా వర్తిస్తుంది; ఉదయపు లేత ఎండలో నిలబడటం ఆరోగ్యానికి, ఆత్మవిశ్వాసానికి పునాది.
• అహోరాత్ర ప్రహారాల ఎరుక: రోజులోని ఎనిమిది ప్రహారాలలో ఉదయం మొదటి ప్రహారం అధ్యయనానికి, మధ్యాహ్న అభిజిత్ వేళ కీలక కర్మలకు, సంధ్యా సమయం అంతర్ముఖ ధ్యానానికి కేటాయించుకోవాలి.
• అయన మరియు సంక్రాంతి పర్వదినాల గౌరవం: రథసప్తమి, మకర సంక్రాంతి, విషువత్తు రోజులలో సూర్య గమనాన్ని గమనిస్తూ ప్రకృతితో మమేకమవడం నిజమైన వైదిక పరిహారాలు లో భాగం.
• జాతకంలో రవి గోచార పరిశీలన: సూర్యుడు ప్రతి నెలా రాశి మారే సంక్రమణ వేళల్లో మన వృత్తి, ఆరోగ్యాలలో వచ్చే మార్పులను గోచార ఫలితాలు లో చూసుకుని ప్రణాళిక వేసుకోవాలి.

సూర్య వాస్తు విజ్ఞానపు శాశ్వత సందేశం

అరసవల్లి మండపంలో భార్గవి నోట్‌బుక్‌లో నిండిన కొత్త చూపు

రాఘవాచార్యులు గారి వివరణ విన్న తర్వాత భార్గవి తన ఆర్కిటెక్చర్ స్కెచ్‌బుక్‌లో కోణార్క్ చక్రపు ఎనిమిది ప్రహారాల కొలతలను, అరసవల్లి ఆలయ ద్వారాల కిరణ కోణాన్ని గీసుకుంది. సూర్యనారాయణ మూర్తి గారికి కూడా మన ప్రాచీన దేవాలయాలు కేవలం రాతి కట్టడాలు కావని, అవి తరతరాలకు కాల గణనను నేర్పిన ఖగోళ పాఠశాలలని స్పష్టంగా అర్థమైంది. మన సంప్రదాయంలో జ్యోతిష్యం, ఖగోళ శాస్త్రం, వాస్తు శిల్పం ఎలా ఒకదానికొకటి అల్లుకుని ఉన్నాయో తెలుసుకున్నప్పుడు మన వారసత్వంపై గౌరవం మరింత పెరుగుతుంది. మీరు కూడా మీ జాతకంలో సూర్యాది నవగ్రహాల స్థితిని, కాలచక్ర ప్రభావాన్ని శాస్త్రీయంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకుంటే Astro Ratan లోని తెలుగు జ్యోతిష్యం మరియు ఏలినాటి శని రిపోర్ట్ ద్వారా స్పష్టమైన మార్గదర్శనం పొందవచ్చు.

FAQ

Related

• జాతకంలో సూర్య గ్రహం: ఆత్మబలం, తండ్రితో అనుబంధం, ఆత్మగౌరవం మరియు ఆరోగ్యానికి అసలైన కేంద్రం
• అభిజిత్ నక్షత్రం అంటే ఏమిటి? ఇరవై ఎనిమిదవ నక్షత్రం మరియు అభిజిత్ విజయ ముహూర్తపు ఖగోళ, పౌరాణిక రహస్యం
• అధిక మాసం (పురుషోత్తమ మాసం) ప్రతి మూడేళ్లకు ఎందుకు వస్తుంది? చాంద్రమాన-సౌరమాన సమన్వయ గణితం