ఆచార్య వరాహమిహిరుడు: ఉజ్జయినీ మహా ఖగోళ శాస్త్రవేత్త రచించిన ‘పంచసిద్ధాంతిక’, ‘బృహత్ జాతకం’, ‘బృహత్ సంహిత’ విజ్ఞానం

విశాఖపట్నం ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ గ్రంథాలయంలో మొదలైన ఆసక్తికర చర్చ

విశాఖపట్నం రుషికొండ సముద్రపు గాలి చల్లగా వీస్తున్న సాయంత్రం వేళ, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ సమీపంలోని రిటైర్డ్ సంస్కృత ప్రొఫెసర్ నరసింహమూర్తి గారి ఇంటికి యువ సివిల్ ఇంజనీర్ హరీష్ వచ్చాడు. శ్రీకాకుళం, విజయనగరం జిల్లాలలో గ్రామీణ తాగునీటి బావుల తవ్వకం ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తున్న హరీష్, ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం చెప్పాడు: “సార్, మొన్న మేము బొబ్బిలి దగ్గర ఒక గ్రామంలో బోరు వేయడానికి సర్వే చేస్తుండగా, అక్కడి ఒక వృద్ధ రైతు ‘ఈ నేలలో జమ్మి చెట్టు పక్కన పుట్ట ఉంది, ఇక్కడ ఇన్ని మూరల లోతులో తియ్యటి నీటి ఊట కచ్చితంగా దొరుకుతుంది, ఇది వరాహమిహిరుని బృహత్ సంహితలో చెప్పిన దకార్గళ సూత్రం’ అని చెప్పారు! నిజంగానే అక్కడ అద్భుతమైన నీటి ఊట పడింది. వరాహమిహిరుడు జ్యోతిష్కుడు కదా, మరి ఆయనకు భూగర్భ జలాల గురించి, సివిల్ ఇంజనీరింగ్ గురించి ఎలా తెలుసు?” అని ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు. ప్రొఫెసర్ నరసింహమూర్తి గారు చిరునవ్వుతో ఆచార్య వరాహమిహిరుని విజ్ఞాన విశ్వరూపాన్ని వివరించడం మొదలుపెట్టారు.

ఉజ్జయినీ ఖగోళ కేంద్రం మరియు వరాహమిహిరుని జీవన ప్రయాణం

ప్రాచీన భారతదేశంలో ఉజ్జయినీ (అవంతీ నగరం) ఖగోళ గణితానికి ప్రధాన రేఖాంశ కేంద్రంగా (Prime Meridian of Ancient India) ఉండేది. క్రీస్తుశకం ఆరవ శతాబ్దం (సుమారు 505–587)లో ఉజ్జయినీ సమీపంలోని కపిత్థక అనే గ్రామంలో సూర్యోపాసకుడైన ఆదిత్యదాసుని కుమారుడిగా మిహిరుడు జన్మించాడు. తండ్రి వద్దనే ప్రాథమిక ఖగోళ గణితాన్ని అభ్యసించిన మిహిరుడు, పాటలీపుత్రం (కుసుమపురం) వెళ్లి ఆర్యభటుని ఖగోళ గణిత సంప్రదాయాన్ని కూడా లోతుగా అధ్యయనం చేశాడని చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. ఉజ్జయినీ రాజు విక్రమాదిత్యుని (యశోధర్ముని) ఆస్థానంలోని నవరత్నాలలో ఒకరిగా గౌరవం పొందిన ఆయన, జ్యోతిష్య శాస్త్రాన్ని మూఢనమ్మకాల నుంచి వేరు చేసి, ప్రత్యక్ష పరిశీలన (వేధ) మరియు గణిత తర్కంతో కూడిన ‘త్రిస్కంధ జ్యోతిష్యం’గా తీర్చిదిద్దారు.

పంచసిద్ధాంతిక: ఐదు ఖగోళ సిద్ధాంతాల తులనాత్మక సమీక్ష

వరాహమిహిరుడు రచించిన తొలి మహా గ్రంథం ‘పంచసిద్ధాంతిక’. అప్పటికి భారతదేశంలో ప్రచారంలో ఉన్న ఐదు ఖగోళ గణిత పద్ధతులను — పైతామహ సిద్ధాంతం, వాసిష్ఠ సిద్ధాంతం, రోమక సిద్ధాంతం, పౌలిశ సిద్ధాంతం, మరియు సూర్య సిద్ధాంతం — ఆయన ఒకే చోట చేర్చి వాటి గణిత ఖచ్చితత్వాన్ని పరీక్షించారు. వీటిలో పైతామహ, వాసిష్ఠ సిద్ధాంతాలు పాతవని, రోమక-పౌలిశ సిద్ధాంతాలలో సమకాలీన గ్రీకు-అలెగ్జాండ్రియన్ ఖగోళ లెక్కల పోలికలు ఉన్నాయని నిష్పక్షపాతంగా విశ్లేషిస్తూనే, గ్రహణాల గణనలో మరియు గ్రహ సంచార లెక్కల్లో ‘సూర్య సిద్ధాంతమే’ అత్యంత ఖచ్చితమైనదని (స్పష్టతరః సావిత్రః) ఆయన నిర్ధారించారు. అంతేకాకుండా త్రికోణమితి (Trigonometry) లో జ్యా (Sine), కోటిజ్యా (Cosine), ఉత్క్రమజ్యా (Versine) పట్టికలను మరియు అయన చలన విలువను (సంవత్సరానికి సుమారు 50.32 వికలలు) వరాహమిహిరుడు అద్భుతమైన ఖచ్చితత్వంతో నమోదు చేశారు.

బృహత్ సంహిత: ప్రకృతి, పర్యావరణం మరియు దకార్గళ విజ్ఞాన సర్వస్వం

వరాహమిహిరుని కీర్తిని శాశ్వతం చేసిన 106 అధ్యాయాల మహా గ్రంథం ‘బృహత్ సంహిత’. ఇందులో గ్రహాల గోచారంతో పాటు భూమి మీద జరిగే ప్రకృతి మార్పులను ఆయన ఒక ఆధునిక ఎన్సైక్లోపీడియాలాగా పొందుపరిచారు. ‘గర్భలక్షణ’ మరియు ‘ప్రవర్షణ’ అధ్యాయాలలో కార్తీక, మార్గశిర మాసాలలో మేఘాల ఆకారం, గాలి దిశ, ఉష్ణోగ్రతల ఆధారంగా రాబోయే వర్షాకాలంలో వర్షపాతం ఎలా ఉంటుందో కొలిచే ఆఢక-ద్రోణ ప్రమాణాలను (Rain-gauge measurements) వివరించారు. ఇక 54వ అధ్యాయమైన ‘దకార్గళం’ (భూగర్భ జల శాస్త్రం)లో ఎడారి లేదా మెట్ట ప్రాంతాలలో ఏ చెట్టు వేర్లు ఎంత లోతుకు వెళతాయి, మేడి చెట్టు, నేరేడు చెట్టు, మద్ది చెట్టు, జమ్మి చెట్టుల సమీపంలో పుట్టలు ఉన్నప్పుడు ఏ దిశలో ఎన్ని పురుషుల లోతు తవ్వితే నీటి ఊట దొరుకుతుందో, అక్కడ వచ్చే రాళ్ల రంగు ఎలా ఉంటుందో వివరంగా రాశారు. మన ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రాయలసీమ (అనంతపురం, కర్నూలు, కడప) మరియు ఉత్తరాంధ్ర మెట్ట ప్రాంతాలలో నేటికీ పాత తరం బావుల తవ్వకందారులు ఈ దకార్గళ సూచనలను ఆశ్చర్యంతో స్మరించుకుంటారు. అలాగే ‘వాస్తువిద్య’ మరియు ‘ప్రాసాదలక్షణం’ అధ్యాయాలలో ఇళ్ల నిర్మాణం, ఆలయ విమాన గోపురాల నిష్పత్తులు, ‘వృక్షాయుర్వేదం’లో మొక్కల అంటుకట్టడం, ఎరువుల తయారీని వివరించారు.

ఆచార్య వరాహమిహిరుని త్రిస్కంధ గ్రంథాల సమగ్ర పట్టిక

బృహత్ జాతకం: వ్యక్తిగత కుండలి విశ్లేషణలో కావ్య సౌందర్యం

గణిత మరియు సంహితా విభాగాలతో పాటు వ్యక్తిగత జాతక పరిశీలన కోసం వరాహమిహిరుడు రచించిన ‘బృహత్ జాతకం’ (28 అధ్యాయాలు) భారతీయ హోరా శాస్త్రంలో మణిమకుటంగా నిలిచింది. పరాశర మహర్షి విస్తృతంగా చెప్పిన జాతక సూత్రాలను వరాహమిహిరుడు అత్యంత బిగువైన, వివిధ ఛందస్సులతో కూడిన సంస్కృత శ్లోకాలలో నిక్షిప్తం చేశారు. ముఖ్యంగా చంద్రుడు ఉన్న రాశికి రవి, కుజ, బుధ, గురు, శుక్ర, శనులు దృష్టి వేసినప్పుడు ఎలాంటి ఫలితాలు వస్తాయో, ‘సునఫా, అనఫా, దురుధరా, కేమద్రుమ’ వంటి చంద్ర యోగాలు మనిషి ఆర్థిక, మానసిక స్థితిని ఎలా తీర్చిదిద్దుతాయో ఆయన స్పష్టంగా వివరించారు. అలాగే 36 రకాల ద్రేక్కాణాల (సర్ప ద్రేక్కాణం, ఆయుధ ద్రేక్కాణం మొదలైనవి) స్వరూపాలను వర్ణించిన తీరు, ‘అష్టకవర్గ’ బిందువుల ఆధారంగా గోచార ఫలితాలను అంచనా వేసే విధానం బృహత్ జాతకానికి తరగని గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. తెలుగు నాట సిద్ధాంతులు జాతక ఫలితాలు రాసేటప్పుడు ఉచిత కుండలి లోని చంద్ర యోగాలను, అష్టకవర్గ బలాన్ని ఈ బృహత్ జాతక సూత్రాల ఆధారంగానే పరిశీలిస్తారు.

వరాహమిహిరుని శాస్త్రీయ దృక్పథం నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సినవి

• విజ్ఞానం ఎక్కడున్నా గౌరవించే విశాల దృష్టి: పంచసిద్ధాంతికలో స్వదేశీ సిద్ధాంతాలతో పాటు విదేశీ ఖగోళ పరిశీలనలను కూడా పరీక్షించి సత్యాన్ని స్వీకరించాలని వరాహమిహిరుడు చూపించారు.
• మనిషిని ప్రకృతిలో భాగంగా చూడటం: బృహత్ సంహిత ప్రకారం మనిషి ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం, నివాసం అన్నీ మేఘాలు, వృక్షాలు, భూగర్భ జలాలు మరియు గ్రహ గమనంతో ముడిపడి ఉంటాయి.
• అష్టకవర్గంతో గోచార సమతుల్యత: కేవలం శని లేదా గురువు ఏ రాశిలో ఉన్నారనే దానితో భయపడకుండా, ఆ రాశికి అష్టకవర్గంలో ఎన్ని శుభ బిందువులు (రేఖలు) వచ్చాయో చూసి గోచార ఫలితాలు నిర్ణయించాలని బృహత్ జాతకం నేర్పుతుంది.
• ఉగాది పంచాంగ శ్రవణంలో సంహితా వారసత్వం: ప్రతి ఉగాది నాడు తెలుగు పంచాంగాలలో చదివే మేఘాధిపతి, సస్యాధిపతి, వర్షపాత అంచనాలు వరాహమిహిరుని ‘బృహత్ సంహిత’ సంప్రదాయం నుంచే వచ్చాయి.

వరాహమిహిరుని సూత్రాలతో ఆధునిక వేద జ్యోతిష్య విశ్లేషణ

ఆచార్య వరాహమిహిరుడు బృహత్ జాతకంలో చెప్పిన షడ్బల ప్రమాణాలు, చంద్ర యోగాలు, నభస యోగాలు మరియు అష్టకవర్గ బిందువుల గణనను నేడు ఖచ్చితమైన ఖగోళ గణితంతో అందిస్తోంది హైదరాబాద్‌కు చెందిన Astrocorp Techlab రూపొందించిన AI వేద జ్యోతిష్కుడు Astro Ratan. లహరి అయనాంశం మరియు స్విస్ ఎఫెమరీస్ ఆధారంగా పనిచేసే ఈ వేదికలో మీరు నేటి పంచాంగం వివరాలతో పాటు, మీ వ్యక్తిగత కుండలిలో బృహత్ జాతక యోగాలు ఎలా పనిచేస్తున్నాయో భయాందోళనలు లేని స్వచ్ఛమైన తెలుగు జ్యోతిష్యం లో అడిగి తెలుసుకోవచ్చు.

విశాఖ ఇంజనీర్ హరీష్ మదిలో నిలిచిన గౌరవం

ప్రొఫెసర్ నరసింహమూర్తి గారి దగ్గర ఉన్న బృహత్ సంహితలోని ‘దకార్గళం’ అధ్యాయం తెలుగు అనువాదాన్ని చదివిన హరీష్ ఆశ్చర్యపోయాడు. పదిహేను వందల ఏళ్ల క్రితమే ఒక భారతీయ శాస్త్రవేత్త ఉపరితల వృక్షజాలాన్ని (Bio-indicators), మట్టి పొరలను, భూగర్భ జల ప్రవాహాలతో అనుసంధానిస్తూ ఇంత ఖచ్చితమైన హైడ్రాలజీ సూత్రాలను రచించారని తెలుసుకుని గర్వపడ్డాడు. మన ప్రాచీన జ్యోతిష్య ఆచార్యులు ఆకాశానికే పరిమితం కాకుండా భూమిని, పర్యావరణాన్ని కూడా ఎంత లోతుగా పరిశోధించారో వరాహమిహిరుని గ్రంథాలు నేటికీ సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్నాయి.

FAQ

Related

• ఆర్యభటుడు మరియు ‘ఆర్యభటీయం’: క్రీ.శ. 499లోనే భూభ్రమణం మరియు సూర్య-చంద్ర గ్రహణాల నీడ గణితాన్ని వివరించిన మహా శాస్త్రవేత్త
• అభిజిత్ నక్షత్రం అంటే ఏమిటి? ఇరవై ఎనిమిదవ నక్షత్రం మరియు అభిజిత్ విజయ ముహూర్తపు ఖగోళ, పౌరాణిక రహస్యం
• అధిక మాసం (పురుషోత్తమ మాసం) ప్రతి మూడేళ్లకు ఎందుకు వస్తుంది? చాంద్రమాన-సౌరమాన సమన్వయ గణితం